Blog
تربیت صحیح با الگوی آیتالله حائری شیرازی
به گزارش خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم، کتاب “محیالدین” ؛ برگی از خاطرات مرحوم آیتالله محیالدین حائری شیرازی است که به تازگی منتشر شده است. این اثر حدود 110 خاطره کوتاه و مستقل را با روایت اولشخص ارائه میکند؛ روایتی که در آن آیتالله حائری شیرازی نه از زبان یک راوی بیرونی، بلکه خود سخن میگوید، میخندد، غافلگیر میشود و در پایان هر بخش، عصاره تربیتی و دینی ماجرا را بیرون میکشد. ساختار کتاب بهگونهای است که مخاطب احساس میکند مستقیماً با خود ایشان روبهروست و از زبان خودشان میشنود.
آیتالله محیالدین حائری شیرازی خود را بیش از هر چیز مربی میدانست. محور اندیشه ایشان بازگشت انسان به فطرت بود. وی بارها تأکید میکرد که کار تربیت آن است که فطرت بر طبیعت حکومت کند و کار شیاطین آن است که طبیعت بر فطرت مسلط شود. این نگاه فطرتمحور در تمام آثار او، از “راه رشد” و “تعلق” تا “فکر” و “تربیت دینی کودک”، حضور دارد. کتاب “محیالدین” امتداد همین نگاه است؛ با این تفاوت که اینبار خودِ زندگی او به میدان تربیت تبدیل شده است. خاطرات خانوادگی، تجربه مادری که با حذف مسئولیت، علاقه به کار را در فرزندان بیدار میکرد، مواجهههای اجتماعی، مدیریت خشم و حتی موقعیتهای ساده روزمره، همگی به بهانهای برای بیدار کردن وجدان درونی مخاطب تبدیل میشوند.
حجتالاسلام والمسلمین مهدی ماندگاری که از نزدیک محضر آیتالله حائری شیرازی را درک کرده، در مصاحبهای که به بهانه انتشار این کتاب انجام داده، چند ویژگی محوری شخصیت او را برجسته میکند. این ویژگیها نه صرفاً خصائل فردی، بلکه کلیدهایی برای فهم اندیشه تربیتی او هستند. نخستین نکته، انس عمیق او با قرآن، نهجالبلاغه و دیوان حافظ است. مباحثات او درباره حافظ در قالب برنامههایی با عنوان “درسهایی از حافظ” از تلویزیون پخش میشد. این انس نشاندهنده پیوندی است که او میان معارف دینی، ادبیات فارسی و زندگی روزمره برقرار میکرد. حافظ برای او نه صرفاً شاعر، بلکه آینهای برای تأمل در حالات نفسانی و سیر الیالله بود. همین نگاه در “محیالدین” نیز جاری است: هر رویداد ظاهری لایهای باطنی دارد و باید از ظاهر به باطن عبور کرد.
دومین دغدغه جدی او مسئله ازدواج بود. آیتالله حائری شیرازی معتقد بود که با پایین آمدن سن ازدواج، باید شکل و الگوی ازدواج نیز متناسب با شرایط جدید تعریف شود. ماندگاری نقل میکند که ایشان در جلسهای به او گفتند این مسائل را مطرح کنید. خود ماندگاری و دوستانش چند بار این موضوع را مطرح کردند و با واکنشهای تند روبهرو شدند. پاسخ آیتالله این بود که تغییر نگرشهای اجتماعی زمان میبرد. این نگاه ریشه در فهم عمیق وی از “تربیت اجتماعی” داشت. او ازدواج را نه صرفاً قرارداد فردی، بلکه نهاد تربیتی و تمدنی میدانست که باید با واقعیتهای زمانه هماهنگ شود، بدون آنکه از اصول الهی فاصله بگیرد. در کتاب محیالدین نیز موضوع روابط خانوادگی و تربیت فرزند جایگاه ویژهای دارد و نشان میدهد که دغدغه او از سطح توصیه اخلاقی فراتر میرفت و به طراحی الگوهای عملی میرسید.
سومین محور مهم، مبارزه بیامان او با ربا بود. ماندگاری به تعبیری اشاره میکند که آیتالله جوادی آملی نیز مطرح کرده است: آمریکا گزینه جنگ را روی میز گذاشته اما عرضه ندارد، اما خدا در رابطه با ربا صریحاً اعلام جنگ کرده است. آیتالله حائری شیرازی این جنگ الهی را جدی میگرفت و از عادیسازی ربا در جامعه به شدت نگران بود. وی ربا را نه فقط گناه فردی، بلکه عامل تخریب اخلاق، دین و باورهای اجتماعی میدانست. این حساسیت با اندیشههای اقتصادی او که در آثاری چون “پول رایج جهانی و احیای پول اسلام” بازتاب یافته، پیوند دارد. در “محیالدین” نیز مضامینی چون انصاف، اخلاص و توکل به گونهای مطرح میشوند که مخاطب را به بازنگری در رفتارهای اقتصادی روزمره دعوت میکنند.
چهارمین ویژگی برجسته، استفاده هوشمندانه از تمثیل است. آیتالله حائری شیرازی مجموعهای چندجلدی از تمثیلات دارد که ماندگاری آن را بسیار زیبا توصیف میکند. او به نقل از رهبر شهید انقلاب تأکید میکند که موفقیت تبلیغ در “تفهیم” است و راه تفهیم، تمثیل. آیتالله حائری شیرازی در این زمینه زحمت ویژهای کشیده بود. قدرت تمثیل او نه صرفاً ادبی، بلکه تربیتی بود؛ یعنی مثال را چنان بهکار میگرفت که مفاهیم انتزاعی دینی را به تجربه ملموس مخاطب نزدیک کند. این روش در “محیالدین” نیز مشهود است: خاطرات کوتاه و مستقل خود نوعی تمثیل زندهاند که از دل زندگی برآمدهاند و مخاطب را بدون موعظه مستقیم به تأمل وامیدارند.
نکته پنجم که ماندگاری با لحنی آمیخته به احترام بیان میکند،سبک سفر اوست. آیتالله حائری شیرازی هیچگاه سوار هواپیما نمیشد. همه سفرها را با ماشین انجام میداد و در ماشین فلاسک چای، ظرف غذا و میوه همراه داشت. وقتی از او پرسیدند چرا سوار هواپیما نمیشوید، پاسخ داد: “آدم عاقل که زیر پاش خالی این کار را نمیکند.” این جمله ساده عمق نگاه وی به عقلانیت فطری و اعتماد به اسباب الهی را نشان میدهد. او نه از ترس، بلکه از نوعی محاسبه عقلانی و توکل عملی پرهیز میکرد. این سادگی و استقلال در سبک زندگی با ولایتمداری عمیق او پیوند داشت. ماندگاری تأکید میکند که آیتالله حائری شیرازی در مسیر تثبیت و تبلیغ ولایت امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب تلاش ویژهای داشت. ولایتمداری او نه شعاری، بلکه عملی و مستمر بود.
کتاب “محیالدین” از این منظر بیش از آنکه شرح حال باشد، شرح روش است. روشی که در آن دین نه مجموعه احکام خشک، بلکه نقشهای برای زندگی روزمره است. ساختار کوتاه و مستقل خاطرات امکان مطالعه تدریجی را فراهم میکند و مخاطب را از فشار مطالعه سنگین رها میسازد. در عین حال هر خاطره با یک نکته تربیتی پایان مییابد؛ نکتهای که نه تحمیل، بلکه دعوت به تفکر است. این همان چیزی است که آیتالله حائری شیرازی در سراسر عمر خود دنبال میکرد: بیدار کردن وجدان درونی و فعال کردن اختیار انسان. فرزند ایشان نیز در مراسم رونمایی به این نکته اشاره کرده که پدرشان با پرهیز از تحکم و نظارت بیرونی، بر تقویت وجدان درونی، آگاهی و اختیار فرزندان تأکید داشت و تربیت را در سه دوره هفتساله (آزادی تجربه، آموزش ضوابط و نقش مشاور) تبیین میکرد.
در نهایت محیالدین دعوتی است به بازخوانی زندگی بهمثابه متن تربیتی. در جهانی که خاطرات اغلب یا به تجلیل رسمی تبدیل میشوند یا به روایتهای سطحی، این کتاب نشان میدهد که چگونه میتوان از دل تجربه شخصی به پرسشهای بنیادین انسان رسید: چگونه خشم را مدیریت کنیم؟ چگونه انصاف را در روابط حفظ کنیم؟ چگونه فرزند را بدون تحکم تربیت کنیم؟ چگونه با ربا و عادیسازی گناه مواجه شویم؟ و چگونه دین را از کتاب به متن زندگی منتقل کنیم؟
انتشار این کتاب در شرایطی که جامعه با چالشهای تربیتی، اقتصادی و فرهنگی متعددی روبهروست، فرصتی است برای بازگشت به اندیشهای که فطرت را محور میدانست و تجربه را به درس تبدیل میکرد. آیتالله محیالدین حائری شیرازی با زندگی خود نشان داد که عالم بودن به معنای جدا شدن از مردم نیست؛ بلکه به معنای عمیقتر زیستن در میان آنان و استخراج حکمت از دل روزمرگی است. محیالدین این حکمت را در اختیار نسل امروز قرار داده است؛ حکمتی که نه در کلمات سنگین، بلکه در خاطرات کوتاه و صمیمی جاری است.
این اثر بیش از آنکه درباره گذشته باشد، درباره امکان تغییر در حال است. و این همان چیزی است که یک اندیشه تربیتی اصیل باید ارائه دهد: نه صرفاً توصیف آنچه بوده، بلکه گشودن راه برای آنچه میتواند باشد.
انتهای پیام/