تورم ۶۹ درصدی چگونه شکل گرفت؟ روایت نیم‌قرن تورم در اقتصاد ایران

به گزارش رز نیوز تورم برای اقتصاد ایران پدیده تازه‌ای نیست. از ابتدای دهه ۵۰ تاکنون، افزایش سطح عمومی قیمت‌ها به یکی از مسائل دائمی اقتصاد کشور تبدیل شده و در ۴۶ سال از ۵۰ سال گذشته، نرخ تورم دو رقمی بوده است. با این حال، بررسی روند تاریخی نشان می‌دهد الگوی تورمی ایران در دهه ۹۰ تغییر کرده و اقتصاد کشور پس از تحریم‌ها و سپس خروج آمریکا از برجام، وارد دوره‌ای از تورم‌های بالاتر و ماندگارتر شده است؛ به‌گونه‌ای که میانگین تورم در یک دهه و نیم اخیر به بیش از ۳۴ درصد رسیده است.

اقتصاد ایران دست‌کم از نیم‌قرن گذشته با تورم دست‌وپنجه نرم کرده است، اما شدت و ماندگاری تورم در سال‌های اخیر با دوره‌های پیشین تفاوت محسوسی پیدا کرده است. بررسی آمار بانک مرکزی نشان می‌دهد تورم در ۴۶ سال از ۵۰ سال گذشته دو رقمی بوده، اما در سه دهه نخست پس از انقلاب، تنها در سال‌های ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ از ۳۰ درصد عبور کرده بود. این وضعیت از سال ۱۳۹۷ تغییر کرد و تورم از آن زمان تاکنون دیگر به زیر ۳۰ درصد بازنگشته است.

در سال‌های ابتدایی پس از انقلاب، تورم روندی صعودی داشت. نرخ تورم در سال ۱۳۵۹ به ۲۳.۸ درصد و در سال ۱۳۶۰ به ۲۲.۸ درصد رسید، اما در ادامه کاهش یافت و در سال ۱۳۶۴ به ۶.۹ درصد رسید؛ پایین‌ترین نرخ تورم ثبت‌شده در دوره جمهوری اسلامی. با کاهش قیمت نفت و افزایش کسری بودجه در سال ۱۳۶۵، تورم بار دیگر جهش کرد و در دو سال پایانی جنگ بالای ۲۰ درصد باقی ماند. میانگین تورم دهه ۶۰ حدود ۱۸.۰۸ درصد بود.

دهه ۷۰ با اجرای سیاست‌های موسوم به شوک‌درمانی آغاز شد و تورم در نیمه نخست این دهه افزایش چشمگیری پیدا کرد. تورم در سال‌های ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ از ۳۰ درصد عبور کرد. پس از تغییر سیاست و حرکت به سمت تثبیت اقتصادی، روند تورم نزولی شد و در سال ۱۳۷۹ به ۱۲.۶ درصد رسید. میانگین تورم دهه ۷۰ حدود ۲۴.۴ درصد بود.

دهه ۸۰ را می‌توان دوره‌ای با ثبات بیشتر در روند تورم دانست. بالاترین نرخ تورم این دهه در سال ۱۳۸۷ و معادل ۲۵.۴ درصد و پایین‌ترین نرخ در سال ۱۳۸۴ با ۱۰.۴ درصد ثبت شد. میانگین تورم دهه ۸۰ نیز به ۱۴.۷۳ درصد رسید؛ رقمی که این دهه را از نظر تورمی به آرام‌ترین دوره نیم‌قرن اخیر تبدیل کرد.

اما دهه ۹۰ نقطه تغییر مهمی در الگوی تورمی اقتصاد ایران بود. در سال‌های ابتدایی دهه و همزمان با تشدید تحریم‌ها، تورم افزایش یافت. پس از روی کار آمدن دولت روحانی و آغاز مذاکرات هسته‌ای، روند تورم تعدیل شد و پس از توافق برجام، نرخ تورم در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ تک‌رقمی شد.

با خروج آمریکا از برجام و اعمال سیاست «فشار حداکثری» در نیمه دوم دهه ۹۰، روند تورمی بار دیگر شدت گرفت. از سال ۱۳۹۷ تاکنون نرخ تورم به زیر ۳۰ درصد نرسیده و در سال ۱۴۰۱ از ۵۰ درصد عبور کرده است. میانگین تورم دهه ۹۰ نیز به بیش از ۲۵.۲ درصد رسید.

این روند در دهه ۱۴۰۰ شدت بیشتری پیدا کرد. میانگین تورم از سال ۱۴۰۰ تا مرداد ۱۴۰۵، با احتساب تورم مرداد به‌عنوان نرخ قطعی سال ۱۴۰۵، به ۴۹.۳۱ درصد رسیده است. همچنین میانگین تورم از سال ۱۳۹۰ تا مرداد ۱۴۰۵ معادل ۳۴.۲۶ درصد بوده، در حالی که این رقم در فاصله سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۸۹ تنها ۱۹.۰۷ درصد بوده است.

به این ترتیب، میانگین تورم از ابتدای دهه ۹۰ نسبت به دوره پیش از آن بیش از ۱۵ واحد درصد افزایش یافته و حدود ۸۰ درصد بیشتر شده است؛ تغییری که نشان می‌دهد اقتصاد ایران در سال‌های اخیر با تورمی نه فقط مزمن، بلکه به‌مراتب بالاتر و ماندگارتر از دوره‌های پیشین مواجه شده است.

برای مشاهده متن کامل گزارش به همراه نمودار، به این‌جا مراجعه کنید.

۲۲۳۲۲۹