Blog
در جهان الگوریتمها، چگونه انسان باشیم؟ الگورا بررسی میکند
به گزارش خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم، نشست علمی رونمایی از مجله تخصصی الگورا که با عنوان کد، بدن، نشانه؛ تأملاتی پیرامون هویت دیجیتال در دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد، و صاحب نظرانی از این حوزه به بررسی ابعاد مختلف هویت در محیطهای دیجیتال پرداختند و درباره تأثیر فناوری بر روابط اجتماعی، شیوههای کنشگری و شکلگیری هویت فردی و جمعی سخن گفتند.
در ابتدای این نشست حمیدرضا کشاورز مدیرعامل لایفوب با اشاره به تحولات فناوری و تأثیر آن بر زندگی اجتماعی اظهار داشت: علوم اجتماعی رایانشی از حوزههایی است که برای شناخت واقعیت اجتماعی جدید اهمیت پیدا کردهاند.
مدیرعامل لایف وب افزود: فناوری دیجیتال دیگر صرفاً ابزاری برای انتقال پیام نیست، بلکه به یکی از عناصر سازنده محیط اجتماعی تبدیل شده است، که در چنین شرایطی، جامعه دیجیتال لایهای از حیات اجتماعی را شکل داده که شناخت آن به مبانی نظری و روشهای پژوهشی متناسب نیاز دارد.
وی با اشاره به گسترش دسترسی پژوهشگران به دادههای شبکههای اجتماعی بیان کرد: امکان بررسی رفتار میلیونها کاربر و شناسایی الگوهای کنشگری در مقیاسی گسترده، فرصت کمسابقهای برای پژوهشهای اجتماعی فراهم کرده است، اما با این حال، افزایش حجم دادهها لزوماً به معنای دستیابی به شناخت دقیقتر از واقعیت اجتماعی نیست.
کشاورز افزود: در تحلیل دادههای شبکههای اجتماعی باید به نقش کاربران بسیار فعال، گروههای سازمانیافته و حسابهای شبهرباتیک توجه کرد؛،زیرا فعالیت این گروهها میتواند بر الگوهای مشاهدهشده اثر بگذارد. همچنین، ساختار روابط شبکهای و سازوکارهای پلتفرمها در سرعت انتشار و میزان دیدهشدن محتوا نقش دارند و نمیتوان آنها را از تحلیل اجتماعی جدا کرد.
مدیرعامل لایفوب یکی دیگر از مسائل مهم در این حوزه را نحوه تفسیر ردپای دیجیتال کاربران دانست و خاطرنشان کرد: میان موضعی که فرد صریحاً بیان میکند، محتوایی که آن را میپسندد و رفتاری که پلتفرم ثبت میکند تفاوت وجود دارد. برای مثال، دنبالکردن یا پسندیدن محتوایی درباره یک موضوع خاص، لزوماً به معنای پذیرش دیدگاه مطرحشده در آن نیست و ممکن است از کنجکاوی یا علاقه پژوهشی فرد ناشی شود. همچنین از سوی دیگر، کاربران در پلتفرمهای مختلف، جنبههای متفاوتی از هویت خود را بازنمایی میکنند، بهگونهای که ممکن است صفحه یک فرد در اینستاگرام بیشتر علایق روزمره او را نشان دهد، درحالیکه صفحه همان فرد در لینکدین بازتابدهنده وجه حرفهای و شغلی او باشد.
کشاورز با تأکید بر نقش نظریه اجتماعی در پژوهشهای مبتنی بر کلاندادهها بیان کرد : ابزارهای محاسباتی امکان شناسایی الگوها و پیشبینی روندها را فراهم میکنند، اما برای فهم چرایی شکلگیری پدیدهها و معنای آنها برای گروههای مختلف، همچنان به تبیین نظری نیاز است.
وی چهار کارکرد نظریه را در این پژوهشها شامل صورتبندی پرسش پژوهش، مقایسه توضیحهای رقیب، عبور از توصیف و پیشبینی صرف و کمک به انباشت دانش دانست و تصریح کرد: رابطه داده و نظریه نباید به تقابل میان این دو تبدیل شود، بلکه تعامل آنها میتواند به آزمون و اصلاح برداشتهای موجود بینجامد.
مدیر عامل لایف وب با اشاره به تجربه حدود 15 سال فعالیت لایفوب در گردآوری و تحلیل دادههای فضای آنلاین، از ظرفیتهایی مانند تحلیل شبکه، پردازش زبان طبیعی، یادگیری ماشین و مدلسازی محاسباتی در این زمینه اشاره کرد، و همچمنین شکلگیری ارتباط میان تجربههای عملی صنعت و دانش دانشگاهی را ضروری دانست و مجله الگورا را بستری برای طرح مسائل، انتقال تجربههای اجرایی و قرار گرفتن یافتهها و نظریهها در معرض نقد علمی معرفی کرد.
در ادامه این نشست شیما فرزادمنش مدیر اندیشکده افرا و دبیر گروه تحلیل شبکه انجمن جامعهشناسی ایران با تأکید بر تأثیر رسانههای اجتماعی بر شکلگیری هویت افراد، اظهار داشت: انسانی که در محیط شبکههای اجتماعی رشد کرده است، از نظر تجربه زیسته، مختصات فکری و الگوهای کنشگری با انسان پیش از گسترش این رسانهها تفاوت دارد.
فرزادمنش با اشاره به شرایط زمانی و اجتماعی تولید محتوای دیجیتال تصریح کرد: تجربه افراد از شبکههای اجتماعی در دورههای مختلف یکسان نیست و برای تحلیل رفتار کاربران باید به زمینه انتشار محتوا نیز توجه کرد.
وی با اشاره به تجربه تولید مطالب درباره هویت دیجیتال در شرایط جنگی خاطر نشان کرد: در آن دوره، اضطراب، ناامیدی، عدم قطعیت و کاهش احساس عاملیت، به ویژه در میان دانشجویان، قابل مشاهده بود. البته، در چنین فضایی پرداختن به شبکههای اجتماعی و هویت دیجیتال را میتوان از منظر تجربه زیسته افراد و نحوه مواجهه آنها با شرایط اجتماعی بررسی کرد. از همین رو، در شرایط آرامتر، شبکههای اجتماعی میتوانند بار دیگر بستری برای دوستی، فراغت و شکلگیری روابط روزمره باشند، روابطی که با فضای قطبیشده و پرتنش دورههای بحرانی تفاوت دارند، چرا که توجه به زمینه زمانی و اجتماعی انتشار محتوا، برای درک رفتار کاربران اهمیت دارد.
مدیر اندیشکده افرا با اشاره به تغییر ساختار ارتباطات با گسترش رسانههای اجتماعی اظهار داشت: در گذشته، امکان برخورداری افراد از رسانهای اختصاصی برای انتشار دیدگاهها و اثرگذاری بر مخاطبان محدود بود، اما امروز هر فرد میتواند به تولیدکننده محتوا تبدیل شود و مخاطبانی گسترده به دست آورد.
وی افزود: گاهی یک فرد میتواند منشأ شکلگیری جریانها و موجهای گسترده در شبکههای اجتماعی باشد و او از نظر میزان انتشار و اثرگذاری با محتوای رسانههای بزرگ رقابت کند، به طوری که این تحول، امکان تازهای برای کنشگری فردی فراهم کرده باشد.
فرزادمنش در ادامه این نشست تصریح کرد: هویت در فضای دیجیتال پدیدهای سیال است و تحت تأثیر ویژگیها و سازوکارهای پلتفرمها شکل میگیرد و تحول مییابد. ازاینرو، تحلیل هویت دیجیتال بدون در نظر گرفتن نقش این پلتفرمها و تأثیر آنها بر رفتار و کنش کاربران، تصویری ناقص از واقعیت اجتماعی ارائه میکند.
حامد طاهریکیا عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم در سخنان خود به نقش رسانهها در تحولات اجتماعی و سیاسی ایران پرداخت و سازوکارهای اثرگذار بر شکلگیری و گسترش گرایشهای فاشیستی در فضای مجازی را بررسی کرد.
طاهریکیا با مرور تجربههای تاریخی ایران از روزنامههای دوران مشروطه تا نوارهای کاست، اعلامیههای تکثیرشده و شبکههای اجتماعی اظهار داشت: هر یک از این رسانهها در شرایط تاریخی خود، امکان تازهای برای گردش اطلاعات، ارتباطات و کنش جمعی فراهم کردهاند. از این رو، برای فهم تأثیر رسانهها باید علاوه بر محتوای پیامها، بستر ارتباطی و شرایط اجتماعی و سیاسی شکلگیری آنها را نیز در نظر گرفت.
وی در ادامه به نسبت میان نارضایتیهای اجتماعی و احتمال بروز رفتارهای خشونتآمیز اشاره کرد و اظهار داشت: هنگامی که مطالبات انباشتهشده امکان بیان و پیگیری مؤثر از مسیرهای رسمی و نهادهای واسط را پیدا نکنند، احتمال بروز شکلهای دیگری از کنش افزایش مییابد.
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش احزاب، تشکلهای صنفی و روشنفکران در بازنمایی و پیگیری مطالبات اجتماعی افزود: بودن مسیرهای نمایندگی و بیان خواستهها میتواند بر چگونگی بروز نارضایتیها در فضای عمومی و شبکههای اجتماعی اثر بگذارد. در چنین شرایطی، فضای مجازی جدا از جامعه نیست، بلکه نارضایتیها و تعارضهای موجود در آن، در قالب روایتها، هشتگها و جریانهای سیاسی بازتاب پیدا میکنند.
عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم به نقش تصویرسازی آرمانی از گذشته در برخی جریانهای سیاسی پرداخت و با اشاره به شعار رضاشاه، روحت شاد و هشتگ من وکالت میدهم افزود: برای تحلیل این نمونهها باید بررسی کرد که چگونه روایتی از گذشته بهعنوان پاسخ یا راهحل مسائل امروز معرفی میشود و چه نقشی در شکلگیری هویت جمعی و گرایشهای سیاسی دارد.
طاهریکیا دیگریسازی را یکی از سازوکارهای قابل بررسی در جریانهای اقتدارگرا و فاشیستی دانست و خاطر نشان کرد: در این فرایند، مسائل پیچیده اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ممکن است به یک فرد یا گروه مشخص نسبت داده شوند و آن گروه بهعنوان عامل اصلی مشکلات معرفی شود، درحالیکه مجموعهای از عوامل و ساختارها در شکلگیری آن مسائل نقش دارند. از این رو، این روند میتواند در قالب حمله به رقیبان سیاسی یا هدف قرار دادن گروههایی مانند مهاجران بروز پیدا کند، و بررسی شیوه بازنمایی گروههای مختلف در شبکههای اجتماعی، بهویژه هنگامی که گروهی بهعنوان تهدید یا مسئول مشکلات عمومی معرفی میشود اهمیت دارد.
وی با اشاره به محتواهای طنزآمیز، تصاویر دستکاریشده و تولیدات مبتنی بر هوش مصنوعی، بر اهمیت بررسی شکلهای غیرمستقیم بازنمایی ایدئولوژیها در فضای دیجیتال تأکید کرد و تصریح کرد: تفسیر این محتواها به زمینه تولید، نحوه انتشار و چگونگی دریافت آنها از سوی مخاطبان وابسته است و نمیتوان تنها بر اساس ظاهر یک محتوا درباره معنای سیاسی آن داوری قطعی کرد.
عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم در پاسخ به پرسشی درباره نقش دانشگاهیان و دانشجویان در جلوگیری از تشدید خشونت اجتماعی بیان کرد: شرایط جامعه با احساس رنج، ترس از دست دادن حقوق و امکانات و جستوجوی مقصر مرتبط است، به طوری که در چنین وضعیتی، فرد ممکن است خود را قربانی بداند و دیگری را عامل مشکلات معرفی کند، روندی که میتواند به افزایش خودمحوری، دشمنی و کاهش امکان گفتوگو بینجامد.
طاهری کیا در پایان سخنان خود در این نشست تاکید کرد، امکان گفتوگو زمانی تقویت میشود که افراد امید داشته باشند مطالباتشان از مسیرهای حقوقی و نهادی شنیده و پیگیری میشود، چرا که وقتی ساختارهای قانونی پاسخگو نباشند و فضای مؤثری برای گفتوگو وجود نداشته باشد، امکان پیگیری مطالبات از مسیرهای قانونی محدود میشود.
در ادامه این نشست نریمان صفاپور سردبیر مجله الگورا بر ضرورت دقت مفهومی در تحلیل پدیدههای اجتماعی تأکید کرد و با طرح این پرسش که آیا هر دوقطبی یا هر شکل نژادپرستی را میتوان فاشیسم نامید، اظهار داشت: برای شناخت پدیدههای فضای دیجیتال باید علاوه بر ویژگیهای پلتفرمها، پیشینه اجتماعی آنها و چگونگی تغییرشان در این بستر را نیز بررسی کرد.
سردبیر مجله الگورا با تکیه بر خوانشی از نظریه آینهای ژاک لکان، به فاصله میان تجربه فرد از خود و تصویری یکپارچهای پرداخت که از خویش میسازد.، به طوری که این چارچوب، احساس فقدان و میل به رفع آن میتواند در شکلگیری خواستهها و رفتارهای اجتماعی نقش داشته باشد.
وی افزود: تصویر آرمانی از ملت یا جامعه ممکن است، وعده نوعی تمامیت و جبران ناکامیها را در خود داشته باشد. البته، در چنین روایتی گذشته بهعنوان دورهای مطلوب و کامل بازنمایی میشود و گروههایی از افراد بهعنوان مانع تحقق این تصویر معرفی میشوند. از اینرو، هنگامی که فاصله میان وضعیت موجود و آرمان مطلوب به وجود یک گروه یا فرد نسبت داده شود، تحقیر یا حذف آن دیگری ممکن است توجیهپذیر جلوه کند، و این سازوکار در جریانهای سیاسی مختلف و همچنین در مواجهه با گروههایی مانند مهاجران، زنان بیحجاب و مخالفان سیاسی قابل بررسی است.
سردبیر مجله الگورا در ادامه به نقش پلتفرمها در تشدید برانگیختگی عاطفی اشاره کرد و اظهار داشت: منطق افزایش تعامل و مواجهه مکرر با محتوای تحریککننده میتواند به تقویت گرایشهای افراطی کمک کند. مثلا وقتی ارتباط افراد با نهادهای جمعی ضعیف میشود، تجربه امر سیاسی ممکن است بیشازپیش به محیط پلتفرم وابسته شود، فضایی که در آن خشم، نفرت و میل به طرد دیگری امکان تشدید و سرایت پیدا میکند.
صفاپور در ادامه افزود: در برخی جریانها، گروهی از افراد بهعنوان عامل برهمزننده نظم مطلوب معرفی میشوند، و از اینرو، در چنین شرایطی حمله به آن گروه میتواند بهعنوان راهی برای بازگرداندن تصویر آرمانی تصور شود.
وی با اشاره به تأثیر سازوکارهای پیشنهاد محتوا در پلتفرمها اظهار داشت: مواجهه مکرر با محتوای تحریککننده ممکن است به تشدید گرایشهای افراطی منجر شود.، که چنین فضایی، واکنشهای عاطفی برانگیختهشده در محیط دیجیتال میتوانند بر تجربه سیاسی افراد در خارج از این محیط نیز اثر بگذارند.
صفاپور با اشاره به رویکرد مجله الگورا خاطر نشان کرد: موضوع هویت از مسیرهای پژوهشی مختلف، از جمله روانکاوی، جامعهشناسی، مردمنگاری، خودمردمنگاری و تحلیل شبکه و کلانداده بررسی شده است. از همینرو این رویکردها تلاش میکنند نسبت میان تجربه بدنمند انسان و نیروهای اجتماعی و فنی را از زاویههای مختلف روشن کنند.
وی در پایان افزود: رونده آمادهسازی مطالب مجله به این صورت است که موضوعها با مشارکت علاقهمندان پیشنهاد میشوند و در فرایند تدوین، منابع و مسیر پژوهش مقالات بررسی میشود، و تصاویر مجله هم نباید صرفاً جنبه تزئینی داشته باشند، بلکه باید در انتقال و پیشبرد استدلال مطالب نقش ایفا کنند.
در پایان این نشست، محمدمهدی مولایی دانشیار گروه روزنامهنگاری دانشگاه علامه طباطبایی به تحول مفهوم هویت در عصر هوش مصنوعی پرداخت و احتمال شکلگیری هویتهای چندنسخهای را مطرح کرد.
وی با طرح این پرسش که چرا مرز میان هویت انسان و بازنمایی دیجیتال او تغییر میکند خاطر نشان کرد: برای توضیح این مسئلهباید به کاربرد هوش مصنوعی در فعالیتهای دانشگاهی توجه کرد؛،جایی که دانشجویان ممکن است برای نگارش آثار خود از این ابزارها استفاده کنند و استادان نیز برای ارزیابی همان آثار به هوش مصنوعی متوسل شوند.
محمد مهدی مولایی با طرح این پرسش که اگر تولید و ارزیابی آثار هر دو به هوش مصنوعی واگذار شوند، انسان در این فرایند چه نقشی خواهد داشت بیان کرد: در اینجا مسئله تنها این نیست که هوش مصنوعی به نمایندگی از انسان عمل کند، بلکه باید این احتمال را نیز بررسی کرد که انسانها بهتدریج در جایگاه عاملان و نمایندگان سامانههای هوشمند قرار بگیرند.
انتهای پیام/