واکاوی ابعاد شخصیتی و مدیریتی حضرت زینب کبری (س)؛ فراتر از اسوه صبر

خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم _ گروه فرهنگی: شناخت ابعاد وجودی و جایگاه اجتماعی حضرت زینب کبری (س)، نیازمند واکاوی عمیق و چندجانبه سیره آن بانوی بی‌نظیر است. اگرچه نمی‌توان سیره ایشان را از واقعه عظیم کربلا تفکیک کرد، اما باید اذعان داشت که کمالات و فضایل آن حضرت، امتداد و تداوم مسیر نورانی مادرشان، حضرت فاطمه زهرا (س) در دفاع از حریم امامت و مبارزه با باطل است. آن حضرت نه‌تنها در لحظات دشوار کربلا دوشادوش برادرشان امام حسین (ع) ایستادند، بلکه پس از آن واقعه، رسالت تبیین پیام قیام عاشورا را بر دوش کشیدند تا ندای حق‌طلبی را به گوش جهانیان برسانند.

روایات متعددی گواهی می‌دهند که کرامت‌های حضرت زینب (س) تنها محدود به روزهای مبارزه امام حسین(ع) نیست، بلکه ایشان را به عنوان الگویی تمام‌عیار برای تمامی مؤمنان (زن و مرد) معرفی می‌کند. چگونه می‌توان شخصیتی را شناخت که آثار و برکات وجودش چنان درخشان است که قرن‌ها پس از او، آن واقعه عظیم به عنوان نقطه عطف تاریخ بشریت یاد می‌شود؟ چه خصلتی در نهاد ایشان نهفته بود که توانستند در آن طوفان سهمگین، چنین نقشی بی‌بدیل ایفا کنند؟ پاسخ این پرسش‌ها را باید در ریشه‌های تربیتی و بینش عمیق آن حضرت جست‌وجو کرد.

تربیت در کانون عصمت و طهارت

چگونه می‌توان از بانویی که معصوم نیست، چنین فضایل اخلاقی والایی (مانند زهد، عقلانیت، عبادت، جهاد با نفس و عقالیت) سراغ داشت؟ راز این امر در محیط رشد و تربیت ایشان نهفته است.

حضرت زینب (س) در دامان پیامبر اکرم (ص) پرورش یافت؛ مادری چون سیده‌نساء‌العالمین (س) او را تربیت کرد و پدری چون امیرالمؤمنین (ع) که او را «زینت پدر» می‌نامید، در کنار برادرانی چون امام حسن و امام حسین (علیهما‌السلام)، فضای زندگی ایشان را فرا گرفته بودند.

این انس و الفت با پنج‌تن آل عبا علیهم‌السلام باعث شد تا ایشان در دفاع از ولایت، اسوه مادرشان و در استقامت و بیان حق، بازتابی از سیره پدر بزرگوارشان باشند.

در عین حال یکی از ابعاد مغفول‌مانده شخصیت حضرت زینب (س)، مقام علمی و فقهی آن حضرت است که موجب لقب «عقیله بنی‌هاشم» (دانا و خردمند بنی‌هاشم) شده است. برگزاری حلقه‌های تفسیر قرآن برای زنان کوفه در دوران اقامت امیرالمؤمنین (ع) و مراجعه مردم برای حل مشکلات شرعی در دوران بیماری امام سجاد (ع)، نشان از جایگاه رفیع علمی ایشان دارد که به عنوان نایب امام زمان خویش عمل می‌کردند.

اما این بُعد از زندگی ایشان کمتر در تاریخ برجسته شده است. دلیل این امر، عظمت و سنگینی واقعه کربلا است که به طور طبیعی، سایر ابعاد وجودی آن حضرت را تحت‌الشعاع قرار داده است. لقب «ام‌المصائب» نیز به واسطه تحمل رنج‌های جانکاه در کربلا و شام بر ایشان نهاده شد، اما تمام این نقش‌آفرینی‌ها، میوه درخت فضایل و برتری‌های ذاتی ایشان است.

بهره‌مندی از علم لدنی و مدیریت بحران

کلام نورانی امام سجاد (ع) که می‌فرمایند: «یَا عَمَّهُ أَنْتِ بِحَمْدِ اللَّهِ عَالِمَهٌ غَیْرُ مُعَلَّمَهٍ وَ فَهِمَهٌ غَیْرُ مُفَهَّمَهٍ» (ای عمه! تو بحمدالله دانشمندی هستی که از کسی نیاموختی و فهمیده‌ای هستی که به تو نیاموخته‌اند)، پرده از رازی بزرگ برمی‌دارد. این مقام که معمولاً ویژه معصومین است، نشان می‌دهد که حضرت زینب (س) به واسطه فیضی خاص و الهی، از معارف ناب سرشار شده و به قله‌های فهم و درک الهی دست یافته‌اند؛ مقامی که در کنار بزرگانی چون حضرت ابوالفضل (ع) و حضرت معصومه (س) می‌درخشد.

درخشش بی‌نظیر حضرت زینب (س) در مدیریت بحران کربلا، ریشه در دو عامل اساسی دارد: نخست، انس و الفت با هفت تن از معصومین و ایفای نقش «ام‌ابیها» در کانون خانواده پس از شهادت حضرت زهرا (س)؛ و دوم، به‌کارگیری آن علم الهی در عمل.

ایشان تنها به مدیریت بحران بسنده نکردند، بلکه هنر مدیریت زمان و مکان را نیز به رخ تاریخ کشیدند. هجرت از مدینه به کوفه در دوران حکومت امیرالمؤمنین (ع)، یک حرکت استراتژیک برای تربیت نسل آینده و آموزش سبک زندگی اسلامی به زنان بود. این آگاهی از مقتضیات زمان و مکان، در همراهی هوشمندانه با امام حسین (ع) نیز کاملاً مشهود است.

شهادت در مسیر هجرت الی‌الله

از همین روست که از روز رحلت آن بانوی بزرگوار به عنوان روز شهادت یاد می‌شود. بر اساس آیه شریفه «وَ مَنْ یخْرُجْ مِنْ بَیتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ یدْرِکهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَی اللَّهِ»، هرگاه انسانی در مسیر هجرت به سوی خدا و رسول جان بسپارد، پاداش شهیدان را خواهد داشت. زندگی حضرت زینب (س) یکسره هجرت و حرکت در مسیر الهی بود و مرگ طبیعی ایشان نیز در امتداد همین جهاد و هجرت مستمر رخ داد.

درواقع جلوه‌های علمی حضرت زینب کبری (س) هرگز در حصار نقل حدیث و روایت محدود نماند. دانش الهی ایشان، علمی کاربردی و راهگشا بود که در قالب مدیریت بحران، درک صحیح از زمان و مکان، و همدلی و همراهی بی‌چون و چرا با امام زمان خویش تجلی پیدا کرد.

انتهای پیام/