تغییر معنای زندگی، ازدواج را به حاشیه رانده است

به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم، نشست تخصصی خانواده پیشران تمدن نوین اسلامی با حضور سجاد مهدی‌زاده پژوهشگر حوزه خانواده، سیده معصومه طباطبایی و سیده فاطمه نعمتی پژوهشگران حوزه اجتماعی و خانواده به همت دفتر جریان حکمت ملی عراق در تهران، برگزار شد.

سجاد مهدی‌زاده با اشاره به تقدم و تأخر علل فروپاشی خانواده اظهار کرد: اول باید ببینیم که ساختار خانواده از هم گسسته است یا اینکه عامل دیگری موجب این فروپاشی شده است؟ که در این مورد باید تقدم و تأخر زمانی را بررسی کنیم تا دریابیم چه چیزی آسیب دید که منجر به آسیب دیدن نهاد خانواده شد.

وی ادامه داد: خانواده با خطرات جدی مواجه است؛ معنای زندگی در جامعه ما تغییر کرده است و افراد برای غایات دیگری حرکت می‌کنند که در آن، ازدواج اولویت چندم است. جامعه، تحت تأثیر رسانه‌ها، دچار تغییر در حس زیباشناختی شده است و تا زمانی که معنای زندگی و غایات ذهنی افراد تغییر نکند، طرح‌هایی نظیر ازدواج آسان هم نمی‌تواند گره‌گشای بحران‌های فعلی در عرصه خانواده باشد.

این پژوهشگر حوزه خانواده با بیان اینکه بحران اصلی در انتخاب زوج یا زوجه نیست، گفت: بغصا تعهد نگهداری خانواده و حل مساله را نداریم و برخی افراد را برای تشکیل خانواده تربیت نکردیم.

آفت ساختار عینی مدرن و فانتزی‌زدگی در مقوله ازدواج

وی با اشاره به اینکه خانواده سه مرحله اصلی تشکیل، نگهداشت، و روند تعاملات عاطفی، جنسی، ارتباطی و فکری دارد، گفت: بحران اصلی این است که ساختارهای عینی مدرن، از آپارتمان‌نشینی و استیجاری بودن محل سکونت گرفته تا اجبار به جابه‌جایی‌های مکرر در سطح شهر و کشور برای تحصیل، به نهاد خانواده آسیب زده است؛ وقتی دانشجو مجبور است برای تحصیل در مقاطع مختلف به شهرهای غیربومی برود و از محیط حمایتی و هم‌فرهنگ خود جدا شود، مسیر زندگی‌اش تغییر کرده و تشکیل خانواده به تأخیر می‌افتد. خود این فرآیندِ متمرکز بر تحصیل و کنکور، اولویت‌های جوانان را تغییر داده و ازدواج را به حاشیه رانده است.

مهدی‌زاده ادامه داد: علاوه بر عوامل عینی و اقتصادی، اتفاقات رخ‌داده در مقام ذهن و خیال اثرات مخرب‌تری بر جای گذاشته‌اند. رکن اصلی خانواده، ضمانت عاطفی و جنسی است که در دوران اخیر و با ظهور رسانه‌ها، دچار فانتزی‌زدگی شده است. بسیاری از زوج‌ها با این تصور وارد زندگی مشترک می‌شوند که باید تجربه‌ای رمانتیک و متفاوت داشته باشند؛ اما وقتی با واقعیت‌های عادی زندگی مواجه می‌شوند، دچار سرخوردگی، یأس و خستگی از خانواده و در واقع «ازدواج‌زدگی» شده‌اند و ممکن است به روابط موازی روی آورند.

وی اضافه کرد: بر اساس پژوهش‌های جهانی، بخش قابل‌توجهی از بزرگ‌سالان در جوامع غربی مجرد هستند و این روند در جامعه ما نیز به یک پرسش تبدیل شده است و متأسفانه در مقالات پژوهشی داخل کشور، پژوهش‌های جامع و کاملی درباره چرایی متلاشی شدن خانواده‌ها یا عدم شکل‌گیری آن وجود ندارد.

مهدی‌زاده با اشاره به اینکه تمدن غرب زیست اجتماعی را بر زیست خانوادگی غلبه داد، گفت: علاوه بر این اخیرا جریانی به نام رشد فردی در دنیا و حتی کشور ما ایجاد شد که در این روند باز هم به جایگاه خانواده اشاره نشده است بنابراین به طراحی الگوی تربیتی رشدی نیاز داریم که فرد نیازمندی خود را به خانواده بداند.

وی تاکید کرد: مادامی که معنای زندگی جامعه را سرجایش نگذاشتیم و ازدواج برای افراد اولویت چندم باشد، خانواده با خطرات جدی مواجه است.

دیدگاه اسلامی خانواده را ابزار تامین معاش و رفع نیاز زیستی نمی‌‌داند

در ادامه سیده معصومه طباطبایی پژوهشگر حوزه خانواده با بیان اینکه بستر خانواده بستری برای تمرین بسیاری از مسئولیت‌هاست، اظهار کرد: تمدن‌ها به دست انسان‌ها ساخته می‌شوند و اسلام برای جایگاه انسانی نگاهی بسیار متعالی و ویژه قائل است.

وی ادامه داد: رشد یک فرزند در بستر خانواده، در حقیقت زمینه‌ساز جامعه‌سازی و تحقق سعادت عمومی است و دین اسلام برخلاف نگاه‌های تقلیل‌گرایانه، خانواده را صرفاً ابزاری برای تأمین معاش یا رفع نیازهای زیستی نمی‌داند، بلکه آن را بستری امن برای تعالی انسان می‌شمارد.

این پژوهشگر حوزه خانواده با تاکید بر اینکه طبق روایات دینی مسئولیت مادری نه‌تنها مانعی برای رشد فردی و اجتماعی نیست، بلکه فرصتی ارزشمند برای تمرین مهارت‌های ارتباطی و مسئولیت‌پذیری است، گفت: این روند در مقابل، رهاسازی نسل جوان و واگذاری تربیت آنان به جریان‌های کنترل‌نشده فضای مجازی، آسیب‌ها و خطاهای جبران‌ناپذیری به همراه دارد.

وی اضافه کرد: اسلام ناب، مکتبی جامع‌نگر است که هم خلوت فردی انسان و هم تکالیف اجتماعی و ساختار نظام اسلامی را تبیین می‌کند. تجلی این جامع‌نگری را می‌توان در مفهوم «الگوی سوم زن» در اندیشه رهبری مشاهده کرد؛ الگویی که در آن زن نه در انزوای خانوادگی محبوس است و نه مانند الگوی غربی به عنوان ابزاری در اجتماع رها شده، بلکه زنی کنشگر، توانمند و مسئولیت‌پذیر در کنار ایفای نقش مادری و همسری است؛ به طوری که خانه‌داری و مادری نه اموری پیش‌پاافتاده، بلکه جایگاهی بسیار متعالی و اثرگذار محسوب می‌شوند.

طباطبایی اظهار کرد: تا زمانی که انسان‌سازی و تعالی فردی محقق نشود و هر فرد مسئولیت خود را به درستی بر عهده نگیرد، دستیابی به خانواده‌ای متعالی و در پی آن جامعه‌ای در تراز تمدن نوین اسلامی میسر نخواهد شد؛ بر این اساس بازنگری در ویژگی‌های فردی و تقویت مسئولیت‌های شخصی، نخستین و مهم‌ترین گام در این مسیر است.

فضای دیجیتال و دگرگونی زیست‌بوم تربیتی خانواده

در ادامه این نشست سیده فاطمه نعمتی، پژوهشگر حوزه اجتماعی، به تحلیل دگرگونی‌های خانواده در عصر ارتباطات دیجیتال پرداخت و گفت: در عصر حاضر خانواده در عرصه‌ای بین‌المللی تعریف می‌شود و این تغییر در تعریف موجب شده است تا تعریف سنتی خانواده تحت تأثیر الگوهای غربی قرار گیرد و علی‌رغم ادعاهای توسعه، نهاد خانواده از درون دچار آسیب‌های جدی شود.

وی در ادامه با اشاره به مفهوم بدن‌مندی در این دیدگاه بیان کرد: پیشتر بدن‌مندی بر اساس کارکرد اجتماعی و خانوادگی تعریف می‌شد، اما اکنون شبکه‌های اجتماعی این تعریف را تغییر داده‌اند. این دگردیسی، پیوندی ناگسستنی با چرخه‌های اقتصادی کلان دارد و موجب شد که امروزه استانداردهای زیبایی به یک آرمان بدل شود.

نعمتی تصریح کرد: این روند نه تنها امنیت روانی زنان را هدف قرار داده، بلکه باعث گریز از مسئولیت‌های خانواده‌محور شده است.

شکاف عمیق بین نسلی در گرو استفاده زودهنگام از تلفن همراه

این پژوهشگر استفاده زودهنگام کودکان از تلفن‌های هوشمند را نامناسب دانست و گفت: امروزه بیش از 70 درصد کودکان از 10 سالگی دارای تلفن هوشمند هستند و در 15 سالگی تحت تأثیر کامل زیست‌بوم دیجیتال قرار می‌گیرند که موجب شده است نه با مؤلفه‌های محلی و ملی، بلکه با آرمان‌های اینترنتی زندگی می‌کنند و نتیجه قهری آن، شکاف عمیق نسلی است.

وی افزود: در رویکردهای نوین، خانواده باید از تعریف سنتی عبور کرده و به یک زیست‌بوم تربیتی تبدیل شود و در این الگو، والدین باید به جای نظارت صرف، با فرزندان همراه شده و در نقش تفسیرگر محتوا، آن‌ها را در مواجهه با فضای دیجیتال یاری کنند، چراکه در شرایط اقتصادی فعلی، عدم تعامل اعضای خانواده، شکاف‌ها را تشدید می‌کند.

این کارشناس اجتماعی درباره پیامدهای فردگرایی افراطی با بیان اینکه شبکه‌های اجتماعی انتخاب‌های مخیّری پیش پای افراد گذاشته‌اند، اظهار کرد: پذیرش مسئولیت‌های خانوادگی یا فردگرایی همراه با موفقیت‌های ظاهری مسیری است که در این الگو قرار دارد و این مسیر، نرخ تشکیل خانواده را به تعویق انداخته و افراد را به سمت الگوهای خرده‌سلبریتی‌ها سوق داده است.

نعمتی اضافه کرد: مطالعات گسترده در 44 کشور نشان می‌دهد که اولویت دادن به مسیر فردی، به‌طور مستقیم با افزایش افسردگی و گریز از ازدواج در ارتباط است و برخلاف تصور اولیه مبنی بر اینکه فناوری وقت بیشتری برای روابط انسانی فراهم می‌کند، هوش مصنوعی با افزایش شدت انزوای اجتماعی، روابط عاطفی را به سمت انقطاع پیش برده است و کارکرد خانواده بیش از پیش تضعیف شده است.

اهتمام برای ایجاد فضای گفت‌وگوی نخبگانی در عرصه حکمرانی و سیاست‌گذاری

فاطمه محمدی در ادامه این نشست با ابراز خرسندی از تداوم سلسله‌جلسات اندیشکده شهید حکیم اظهار کرد: بناست در این جلسات میزبان نخبگان دانشگاهی و فعالانی باشیم که در حوزه‌های مختلف علمی فعالیت می‌کنند تا به نقطه‌نظرهای مشترک و کاربردی در عرصه حکمرانی و سیاست‌گذاری باشیم که به‌طور عینی قابل مشاهده باشد.

سیاست‌پژوه حوزه زن و خانواده با اشاره به ضرورت تبیین تفاوت‌های اساسی زندگی در حکومت اسلامی با سایر ملل ادامه داد: گفتمانی که به رشد و بالندگی تمدن نوین اسلام کمک می‌کند، باید گفتمان غالبی باشد که در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته هم این روش قابلیت استفاده داشته باشد؛ همانطور که تاکنون نیز در بسیاری از مسائل به یک اجماع نظری رسیده‌ایم.

محمدی با تأکید بر اهمیت گفت‌‌وگو در ایجاد وفاق و یافتن راهکارهای عملیاتی است، بیان کرد: به‌دنبال این هستیم که در این اندیشکده، فضای گفت‌وگوی نخبگانی را باز کنیم و این مسیری است که می‌تواند در رسیدن به تمدن نوین اسلامی راهگشا باشد؛ تمدنی که بخشی از آن شامل حفظ ارکان، ثابت‌قدم ماندن و مراقبت از مام میهن است.

انتهای پیام/