Blog
دانشمندان اکنون میدانند چرا قطعات الکترونیکی در فضا خراب میشوند
کریستیان کینیونس، پژوهشگر دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی، تقریبا سه شبانهروز بیدار ماند تا نابودی قطعات الکترونیکی را زیر بمباران یونهای سنگین مشاهده کند. هدف او و همکارانش، شناخت یکی از خطرناکترین پدیدههایی بود که تجهیزات الکترونیکی در فضا و نزدیکی رآکتورهای هستهای با آن مواجه میشوند.
در محیطهایی با تابش شدید، برخورد فقط یک ذرهی پرانرژی میتواند قطعهای الکترونیکی را برای همیشه از کار بیندازد. این پدیده که سوختگی تکرویدادی (SEB) نام دارد، یکی از چالشهای اصلی ساخت تجهیزات الکترونیکی مقاوم در برابر تابش محسوب میشود.
بهگزارش نیوساینتیست، پژوهشگران با همکاری ناسا، سازوکار وقوع این پدیده را در دیودهای ساختهشده از نیترید آلومینیوم بررسی کردند. نیترید آلومینیوم مادهای نیمهرسانا است که گزینهای امیدوارکننده برای ساخت نسل آیندهی قطعات الکترونیک قدرت به شمار میرود.
دانشمندان پیشتر احتمال داده بودند که نیترید آلومینیوم مقاومت بالایی در برابر تابش داشته باشد؛ اما این ویژگی بهطور جامع در آزمایشها بررسی نشده بود.
برخورد یون پرانرژی به نیمهرسانا میتواند با ایجاد میدان الکتریکی شدید و بهمن الکترونی، انفجاری میکروسکوپی ایجاد کند و قطعه را برای همیشه از کار بیندازد
پژوهشگران در آزمایش جدید، دیودهای نیترید آلومینیوم را با یونهای پرانرژی نقره، طلا و پرازئودیمیم بمباران کردند و میزان ولتاژی را که قطعات پیش از نابودی میتوانستند تحمل کنند، اندازه گرفتند. تجزیهوتحلیل دادهها و شبیهسازیهای کامپیوتری نشان داد که ورود یون پرانرژی به نیمهرسانا، در ترکیب با ولتاژ اعمالشده، میدان الکتریکی شدیدی در ناحیهای کوچک از قطعه ایجاد میکند.
با رسیدن ولتاژ به آستانهای مشخص، فرایندی موسوم به «بهمن الکترونی» رخ میدهد که در جریان آن تعداد حاملهای بار بهسرعت افزایش مییابد. تمرکز جریان و انرژی در ناحیهای کوچک به انفجاری میکروسکوپی منجر میشود و قطعه را از بین میبرد.
تصاویر میکروسکوپی دیودهای آسیبدیده، حفرههای کوچکی را نشان میدادند که بر اثر ذوبشدن نیمهرسانا در محل وقوع سوختگی ایجاد شده بودند.
پژوهشگران همچنین دریافتند که نیترید آلومینیوم در مقایسه با نیمهرساناهای مشابه، میدانهای الکتریکی قویتری را تحمل میکند؛ اما ممکن است در ولتاژهای نسبتاً پایین دچار سوختگی تکرویدادی شود.
بیشتر بخوانید
ساخت قطعات مقاوم در برابر تابش اهمیت ویژهای برای صنعت فضایی دارد. سامانههای تأمین برق از آسیبپذیرترین بخشهای ماهوارهها و فضاپیماها هستند و حتی سپرهای محافظ نیز نمیتوانند بهطور کامل از وقوع سوختگی تکرویدادی جلوگیری کنند.
رونالد شرمپف، پژوهشگر دانشگاه وندربیلت که در مطالعه مشارکت نداشت، میگوید ازکارافتادن منبع تغذیهی فضاپیما میتواند تمام سامانههای آن را از کار بیندازد.
با مطرحشدن طرحهایی برای ساخت مراکز داده در فضا، اهمیت توسعهی تجهیزات الکترونیکی مقاوم در برابر تابش بیشتر شده است. چنین تجهیزاتی در رآکتورهای هستهای، آزمایشهای همجوشی هستهای و دستگاههای پرتودرمانی سرطان نیز کاربرد دارند.
پژوهشگران اکنون تلاش میکنند براساس شناخت تازهی خود از سازوکار سوختگی تکرویدادی، اصولی برای طراحی قطعات نیمهرسانای مقاومتر توسعه دهند. شناخت دقیق منشأ خرابی میتواند به مهندسان کمک کند تا قطعاتی بسازند که احتمال وقوع بهمن الکترونی مخرب در آنها کمتر باشد.
پژوهش در ژورنال IEEE Transactions on Nuclear Science منتشر شده است.