فقدان شاخص‌های ارزیابی و برنامه عملیاتی از سوی وزارت علوم

سید مجتبی حسینی فرد، کارشناس علم و فناوری و عضو هیئت علمی پژوهشگاه مواد، در گفت وگو با خبرنگار گروه دانشگاه خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم، با اشاره به بررسی عملکرد وزارت علوم طی سال‌های اخیر اظهار داشت: یکی از معضلات و مشکلات فعلی وزارت علوم، حضور مسئولانی است که شناخت کافی و دقیقی از ساختار سیاست‌گذاری در این وزارتخانه ندارند. در نتیجه، هیچ برنامه و راهبرد منسجم و مشخصی برای پیشبرد اهداف این وزارتخانه وجود ندارد و این مسئله خود بزرگ‌ترین زنگ خطر برای آموزش عالی کشور به شمار می‌رود.

ضرورت عبور وزارت علوم از مدیریت روزمره به سیاست‌گذاری راهبردی

وی ابراز داشت: به نظر بسیاری از کارشناسان علم و فناوری، تاکنون هیچ برنامه و شاخص مشخصی برای ارزیابی عملکرد این وزارتخانه ارائه نشده است و می‌توان گفت وزارت علوم به‌صورت روزمره و بدون برخورداری از برنامه‌ای مدون اداره می‌شود.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه مواد با اشاره به اینکه طبق اظهارات کارشناسان و افراد خبره حوزه آموزش عالی کشور، وزارت علوم در شرایط فعلی فاقد راهبرد است، تصریح کرد: به نظر پیامدهای این وضعیت در سال‌های آینده بیش از پیش نمایان خواهد شد. تقریباً در تمام حوزه‌های تخصصی وزارتخانه به خصوص پژوهشی، علمی و فرهنگی هدف مشخصی وجود ندارد. به عبارت دیگر، مشخص نیست اکنون در چه جایگاهی قرار داریم، می‌خواهیم به کجا برسیم، در طول مسیر با چه مشکلات و موانعی مواجه خواهیم شد، چالش‌های زیربنایی  ما در این حوزه چه مواردی است و با توجه به شرایط موجود، چه راهکارهای کوتاه‌مدت و میان‌مدتی را می‌توان در پیش گرفت.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه پرسش‌های اساسی متعددی در قبال برنامه‌های وزارت علوم مطرح است، به برخی از این موارد اشاره کرد و گفت: یک سوال مشخص این است که  در برنامه‌های محوله وزارت علوم برای تحقق برنامه هفتم توسعه چه میزان پیشرفتی حاصل شده و وزارت علوم در این خصوص چه عملکردی داشته است؟ اساسا برنامه عملیاتی وزارت علوم برای ارتقای جایگاه علمی و فناوری کشور چیست؟

چرا وزارت علوم در تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه عقب مانده است؟

وی در ادامه سوالات دیگری را مطرح کرد و ادامه داد: سنجه‌های عملکردی فعالیت‌ها و زیر‌فعالیت‌های معاونت‌های مختلف وزارت علوم کدام‌اند؟میزان اثربخشی و ارتقای برنامه‌ها با توجه به راهبردها و برنامه عملیاتی چگونه ارزیابی می‌شود؟

حسینی فرد با بیان اینکه به نظر می‌رسد تاکنون تقریباً هیچ اتفاق خاص و قابل‌توجهی در این زمینه رخ نداده است، یادآور شد: به طور مثال در حوزه آموزش قرار بود طی چهار سال، 40 درصد آموزش‌ها به سمت مهارتی شدن حرکت کند اما با گذشت دو سال از اجرای برنامه، مهم‌ترین دانشگاه مهارتی کشور همچنان با سرپرست اداره می‌شود و در سایر دانشگاه‌های کشور نیز اتفاق خاصی در زمینه برنامه‌ریزی برای ارائه دروس مهارتی و کارگاهی رخ نداده است.

وی گفت: در این حوزه، عمدتاً به بیان مطالب و وعده‌ها بسنده شده و اقدام عملی قابل‌توجهی صورت نگرفته است. همچنین درخصوص آمایش آموزش عالی و موضوع مأموریت‌گرایی دانشگاه‌ها، طی دو سال اخیر اتفاق خاصی رخ نداده است.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه مواد خاطرنشان کرد: در حوزه پژوهش نیز قرار بود 20 دانشگاه کشور در نظام‌های رتبه‌بندی جهانی، رتبه‌ای زیر 500 کسب کنند اما اکنون و با گذشت دو سال از اجرای برنامه، تنها چهار دانشگاه کشور در جمع دانشگاه‌های دارای رتبه زیر 500 حضور دارند.

وی گفت: از سوی دیگر، جایگاه ایران در رتبه‌بندی‌های بین‌المللی تولید علم با افت مواجه شده، رشد علمی کشور روند نزولی داشته و وضعیت شتاب تولید علم نیز ضعیف ارزیابی می‌شود. در این شرایط، تاکنون هیچ‌گونه سیاست حمایتی مؤثری در زمینه تأمین تجهیزات آزمایشگاهی و کارگاهی و حمایت‌های مالی صورت نگرفته است و می‌توان پیش‌بینی کرد که وضعیت در سال‌های آینده به‌مراتب نامطلوب‌تر شود.

 وزارت علوم به مدیران متخصص و راهبرد مشخص نیاز دارد

حسینی فرد با بیان اینکه در حوزه فناوری و نوآوری نیز فاصله زیادی با اهداف تعیین‌شده در برنامه هفتم توسعه دیده می‌شود، ادامه داد: مشکلات ریشه‌ای و حل‌نشده‌ای در مسیر توسعه فناوری و ارتباط دانشگاه با صنعت وجود دارد که مسئولان تاکنون به‌جای ارائه راهکارهای عملی، عمدتاً به بیان مطالب و وعده‌ها بسنده کردند. در این حوزه نیز سوالات اساسی مطرح است، اینکه سند توسعه فناوری و نوآوری وزارت علوم چیست؟ زیست‌بوم نوآوری کشور، با توجه به برنامه عملیاتی حوزه فناوری و هدف ارتقای جایگاه کشور در منطقه، در چه مسیری حرکت می‌کند و طی پنج سال آینده، فرایندهای سیاست‌گذاری وزارت علوم در حوزه فناوری‌های پیشرفته، از جمله کوانتوم و هوش مصنوعی، چگونه خواهد بود؟

وی افزود: ساختار حاکم بر آموزش عالی کشور، در نتیجه اقدامات و سیاست‌گذاری‌های ضعیف، آسیب‌های قابل‌توجهی به این مجموعه وارد کرده است. در شرایط کنونی، ضروری است بخش‌های مختلف وزارت علوم مورد بازنگری و ترمیم قرار گیرند و از ظرفیت‌های موجود به شکل مؤثرتری بهره‌برداری شود.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه مواد در این رابطه پیشنهاداتی را نیز ارائه داد و گفت: به نظر می‌رسد برای رفع این آسیب‌ها باید از افراد توانمند، صاحب‌نظر و کارشناسان خبره حوزه آموزش عالی استفاده کرد و در انتخاب مدیران، صرفاً بُعد سیاسی را مدنظر قرار نداد. این تفکر نادرست تاکنون موجب حذف افراد دلسوز، مدیران توانمند و کارشناسان خبره از بدنه مدیریتی شده است، درحالی‌که بهره‌گیری از تجربه و تخصص این افراد می‌تواند نقش مهمی در اصلاح وضعیت موجود داشته باشد.

وی تاکید کرد: مطالب فوق از سر دلسوزی و با هدف توجه به مشکلات و چالش‌های آموزش عالی کشور مطرح شده است اما باید تأکید کرد که زنگ خطر به صدا درآمده و تداوم این وضعیت می‌تواند پیامدهای جدی و جبران‌ناپذیری برای آینده آموزش عالی کشور به همراه داشته باشد.

انتهای پیام/