نمک‌های صورتی و آبی زیر ذره‌بین/ هشدار درباره کاهش ضریب هوشی کودکان با کمبود ید / وضعیت نگران‌کننده دریافت ید در آذربایجان شرقی

به گزارش رزنیوز،اما پشت این رنگ‌های فریبنده، یک سوال مهم وجود دارد آیا این نمک‌ها واقعا انتخاب سالم‌تری هستند یا ممکن است خانواده‌ها را از یکی از مهم‌ترین نیازهای تغذیه‌ای، یعنی دریافت یُد کافی، دور کنند؟

ایسنا در خبری نوشت:یُد ماده‌ای ضروری برای عملکرد طبیعی غده تیروئید است و کمبود آن می‌تواند سلامت افراد، به‌ویژه زنان باردار و کودکان را تحت تأثیر قرار دهد. برخلاف تصور رایج، طبیعی یا معدنی بودن نمک به معنای سالم‌تر بودن آن نیست، بسیاری از نمک‌های رنگی و سنتی ید کافی ندارند و جایگزین کردن نمک یددار تصفیه‌شده با این محصولات می‌تواند دریافت یُد روزانه را کاهش دهد. در کنار انتخاب نمک مناسب، باید به میزان مصرف آن نیز توجه داشت، چراکه حتی نمک‌های یُددار هم در صورت مصرف بیش از اندازه می‌توانند خطر ابتلا به فشار خون و بیماری‌های قلبی‌عروقی را افزایش دهند. بنابراین، رنگ و ظاهر متفاوت یک محصول نباید معیار انتخاب آن باشد، آنچه اهمیت دارد، سلامت، استاندارد بودن و برخورداری از ید کافی است.

با نمک‌های رنگی، سلامت نسل آینده را با کمبود ید به خطر نیندازیم

مدیر گروه بهبود تغذیه مرکز بهداشت آذربایجان شرقی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به رواج مصرف نمک‌های رنگی، صورتی و دریایی در برخی خانواده‌ها، گفت: این نمک‌ها به دلیل نداشتن ید کافی و احتمال وجود ناخالصی‌های مضر، مورد تأیید و توصیه نیستند و جایگزین کردن آنها با نمک یددار تصفیه‌شده می‌تواند سلامت جامعه، به‌ویژه کودکان و مادران باردار را تحت تأثیر قرار دهد.

فتح‌اله پورعلی با اشاره به اهمیت ید در سلامت بدن، اظهار کرد: ید یکی از عناصر ضروری برای بدن است که اگرچه روزانه به مقدار کمی به آن نیاز داریم، اما نقش بسیار بزرگی در سلامت انسان ایفا می‌کند. تولید هورمون‌های تیروئید به وجود ید وابسته است و کمبود این عنصر می‌تواند به‌ویژه بر رشد مغزی افراد تأثیر بگذارد، این تأثیر در دوران جنینی و کودکی بسیار جدی‌تر است.

وی با بیان اینکه کمبود ید می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای سلامت فرد و جامعه داشته باشد، افزود: در گذشته یکی از نشانه‌های شناخته‌شده کمبود ید، بروز گواتر و بزرگ شدن غده تیروئید بود که به‌صورت تورم در ناحیه گلو، به‌ویژه در زنان، مشاهده می‌شد، اما زمانی که این نشانه‌ها ظاهر می‌شوند، کمبود ید اثرات خود را بر بدن گذاشته است، بنابراین لازم است وضعیت دریافت ید در جامعه به‌صورت جدی و مستمر پیگیری شود.

مدیر گروه بهبود تغذیه مرکز بهداشت آذربایجان شرقی با تشریح پیامدهای کمبود ید، گفت: گواتر، کم‌کاری تیروئید، اختلال در عملکرد دستگاه تولیدمثل، عقب‌ماندگی ذهنی و جسمی و افزایش مرگ‌ومیر کودکان از جمله عوارض کمبود این عنصر هستند. این مسئله تنها به سلامت جسمی افراد محدود نمی‌شود، بلکه با کاهش ضریب هوشی و توانایی‌های ذهنی، می‌تواند بر توسعه اجتماعی و اقتصادی جامعه نیز اثرگذار باشد.

وی ادامه داد: اهمیت کمبود ید به اندازه‌ای است که در برخی ارزیابی‌ها به‌عنوان یکی از شاخص‌های توسعه‌ای کشورها مورد توجه قرار می‌گیرد، چراکه وضعیت دریافت ید در جامعه با سطح سلامت و توانمندی نسل آینده ارتباط مستقیم دارد.

پورعلی بیان کرد: در دوران جنینی، کمبود ید می‌تواند زمینه‌ساز سقط جنین، ناهنجاری‌های مادرزادی، افزایش مرگ‌ومیر نوزادان، اختلالات حرکتی، روانی و ذهنی، کم‌کاری تیروئید و عقب‌ماندگی ذهنی شود. در دوران کودکی و نوجوانی نیز گواتر، کم‌کاری تیروئید و اختلال در رشد روانی و جسمی از پیامدهای آن است و در بزرگسالی نیز گواتر، کم‌کاری تیروئید و اختلال در عملکرد روانی بروز می‌کند.

وی با بیان اینکه کمبود ید می‌تواند ضریب هوشی کودکان را به‌طور قابل توجهی کاهش دهد، گفت: برآوردها نشان می‌دهد این کمبود می‌تواند ۱۳.۵ امتیاز از ضریب هوشی کودکان بکاهد که رقم بسیار بزرگی است و حتی می‌تواند مسیر زندگی و آینده یک فرد را تغییر دهد.

وی افزود: پس از اجرای برنامه غنی‌سازی نمک با ید از سال ۱۳۷۰ در کشور، اتفاقات مثبتی در این زمینه رخ داد و بر اساس آمارهای مطرح‌شده، در مجموع حدود ۷۰ میلیون امتیاز به ضریب هوشی کودکان ایرانی اضافه شد. در سطح جهانی نیز استفاده از نمک یددار به‌عنوان یکی از مناسب‌ترین و کم‌هزینه‌ترین روش‌های پیشگیری از کمبود ید شناخته می‌شود.

مدیر گروه بهبود تغذیه مرکز بهداشت آذربایجان شرقی با اشاره به راهکارهای پیشگیری از کمبود ید، اظهار کرد: یکی از راه‌های تأمین ید مورد نیاز بدن، مصرف مواد غذایی حاوی این عنصر است، اما متأسفانه میزان ید موجود در بسیاری از مواد غذایی به اندازه‌ای نیست که بتوان تنها با تکیه بر آنها کمبود ید بدن را جبران کرد.

وی ادامه داد: شیر، ماهی، گوشت و تخم‌مرغ از جمله مواد غذایی حاوی ید هستند، اما حتی اگر افراد به میزان کافی از این مواد غذایی استفاده کنند، باز هم نمی‌توان با اطمینان گفت که نیاز بدن به ید به‌طور کامل تأمین خواهد شد.

پورعلی، مکمل‌یاری را یکی دیگر از راهکارهای پیشگیری از کمبود ید عنوان کرد و گفت: در نظام بهداشتی کشور برای مادران باردار مکمل‌هایی در نظر گرفته شده است. در گذشته مکمل‌های مولتی‌ویتامین و اسیدفولیک تجویز می‌شد، اما اکنون با توجه به اهمیت ید، این مکمل‌ها به مولتی‌مینرال و یدوفولیک تغییر یافته‌اند تا ید مورد نیاز نیز در برنامه مکمل‌یاری مادران باردار تأمین شود. 

نمک‌های رنگی، تبلیغات تجاری به جای سلامت

وی با اشاره به غنی‌سازی نمک به‌عنوان دومین راهکار اصلی پیشگیری از کمبود ید در کشور، اظهار کرد: در برنامه‌های جهانی، نمک به‌عنوان ماده‌ای مناسب برای غنی‌سازی با ید انتخاب شده است تا از این طریق نیاز جامعه به این عنصر تأمین شود، اما متأسفانه در کنار نمک‌های استاندارد، محصولاتی نیز وارد بازار شده‌اند که با استانداردهای ملی مطابقت ندارند.

مدیر گروه بهبود تغذیه مرکز بهداشت آذربایجان شرقی با اشاره به رواج مصرف نمک‌های دریایی و رنگی در برخی خانواده‌ها، افزود: نمک‌های صورتی هیمالیا، بنفش، آبی و نمک دریا از جمله محصولاتی هستند که گاهی با تبلیغات گسترده و با ادعای طبیعی و سالم بودن به مصرف‌کنندگان معرفی می‌شوند، در حالی که این تبلیغات بیشتر با اهداف اقتصادی و منافع برخی افراد انجام می‌شود و استفاده از این محصولات می‌تواند به سلامت جامعه آسیب بزند.

وی تأکید کرد: نمک دریا و نمک‌های رنگی به شکل تصفیه‌نشده و فاقد ید کافی به هیچ عنوان توصیه نمی‌شوند. البته اگر نمکی از هر منبعی، از جمله نمک دریا، به‌صورت استاندارد تصفیه شده و یددار باشد، مصرف آن از این نظر مشکلی ندارد.

پورعلی با تشریح تفاوت نمک تصفیه‌شده با نمک‌های سنتی و رنگی، گفت: در فرآیند تصفیه نمک، ناخالصی‌های آن گرفته می‌شود و محصول به نمک خالص‌تری تبدیل می‌شود. ما از نمک، طعم شوری آن را می‌خواهیم و قرار نیست مواد و ناخالصی‌های دیگری همراه آن وارد بدن شود.

وی ادامه داد: در نمک‌های دریا و سنگ نمک ممکن است مقادیری ید وجود داشته باشد، اما این مقدار کافی و قابل اتکا نیست. وقتی برای تأمین ید مورد نیاز جامعه، این عنصر به نمک اضافه می‌شود، نمی‌توان انتظار داشت نمک‌های رنگی و سنگ نمک‌های تصفیه‌نشده که ید کافی ندارند، جایگزین مناسبی برای نمک یددار باشند.

مدیر گروه بهبود تغذیه مرکز بهداشت آذربایجان شرقی با اشاره به پیامدهای استفاده از نمک‌های غیراستاندارد، اظهار کرد: مصرف این نمک‌ها می‌تواند از دو جهت سلامت افراد را تهدید کند، نخست اینکه به دلیل نداشتن ید کافی، زمینه کمبود این عنصر و بروز عوارض متعدد ناشی از آن را فراهم می‌کنند و دوم اینکه ممکن است حاوی ناخالصی‌هایی باشند که برای سلامت مضر هستند.

وی افزود: در برخی بررسی‌ها نیز وجود مواد و ناخالصی‌های نگران‌کننده در این نوع نمک‌ها مشاهده شده است که بعضی از آنها می‌توانند خاصیت سرطان‌زایی داشته باشند، بنابراین نباید صرفاً به دلیل رنگ، ظاهر متفاوت یا تبلیغات مربوط به طبیعی بودن این محصولات، آنها را انتخاب کرد.

پورعلی با تأکید بر ضرورت کاهش مصرف نمک در کنار انتخاب محصول استاندارد، گفت: توصیه ما این است که مردم نمک را به مقدار کم مصرف کنند و حتماً از نمک یددار تصفیه‌شده استفاده کنند، چراکه مصرف بیش از اندازه نمک، حتی اگر یددار و استاندارد باشد، نیز برای سلامت مناسب نیست. 

وضعیت ید در آذربایجان شرقی در محدوده نارنجی

وی با اشاره به وضعیت دریافت ید در کشور، بیان کرد: متأسفانه از نظر کمبود یُد، وضعیت مطلوبی در کشور نداریم و در بسیاری از استان‌ها، مادران باردار با کمبود این عنصر مواجه هستند. وضعیت دریافت ید در کودکان نیز نیازمند توجه جدی است.

مدیر گروه بهبود تغذیه مرکز بهداشت آذربایجان شرقی افزود: بر اساس ارزیابی‌های انجام‌شده، وضعیت کودکان در آذربایجان غربی در محدوده قرمز و در آذربایجان شرقی در محدوده نارنجی قرار دارد، بنابراین اگر در زمینه پیشگیری از کمبود ید و اصلاح الگوی مصرف نمک توجه کافی نداشته باشیم، ممکن است وضعیت استان نیز به محدوده قرمز برسد و در نهایت کودکان بیشترین آسیب را متحمل شوند.

وی بر ضرورت استفاده از نمک یُددار تصفیه‌شده و پرهیز از مصرف نمک‌های رنگی و غیراستاندارد تأکید کرد و گفت: انتخاب نمک مناسب، در کنار کنترل میزان مصرف آن، موضوعی ساده، اما بسیار مهم در حفظ سلامت خانواده‌ها و پیشگیری از آسیب‌های جبران‌ناپذیر کمبود ید در نسل آینده است.

نمک‌های رنگی و تصفیه‌نشده، تهدیدی برای دریافت یُد کافی

علیرضا حسن‌زاده معاون فنی مرکز بهداشت آذربایجان‌شرقی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به عوامل مؤثر در کاهش دریافت یُد در استان گفت: دسترسی مستقیم به نمک‌های دریاچه ارومیه و تبلیغ و ترویج نمک‌های دریا و نمک‌های رنگی مانند نمک‌های آبی، صورتی و بنفش از سوی افراد سودجو، از جمله عوامل تهدیدکننده وضعیت دریافت یُد در استان است، چراکه این نمک‌ها غیرمجاز، تصفیه‌نشده و فاقد یُد کافی هستند.

وی ادامه داد: کوهستانی بودن منطقه و پایین بودن میزان یُد موجود در خاک نیز از دیگر عوامل مؤثر در کاهش دریافت این عنصر ضروری در استان به شمار می‌رود.

کمبود یُد، عامل بروز اختلالات جسمی و ذهنی

معاون فنی مرکز بهداشت آذربایجان‌شرقی با بیان اینکه یُد یکی از عناصر ضروری برای تولید هورمون‌های تیروئید است، اظهار کرد: این عنصر نقش مهمی در عملکرد غده تیروئید و رشد مغز انسان دارد و دریافت ناکافی آن می‌تواند سلامت جسمی و ذهنی افراد را با مشکلات جدی مواجه کند.

حسن‌زاده افزود: زمانی که یُد به میزان کافی به بدن نرسد، غده تیروئید نمی‌تواند هورمون‌های مورد نیاز بدن را به اندازه کافی تولید کند و در نتیجه، مجموعه‌ای از اختلالات ناشی از فقر یُد بروز می‌کند. گواتر، کم‌کاری تیروئید، کرتینیسم، اختلال در تولیدمثل، عقب‌ماندگی ذهنی و جسمی کودکان از جمله پیامدهای این کمبود است که در نهایت می‌تواند توسعه اجتماعی و اقتصادی فرد و جامعه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

وی خاطرنشان کرد: کمبود یُد از شایع‌ترین عوامل قابل پیشگیری آسیب مغزی در جهان است و در حوزه یادگیری نیز می‌تواند کاهش ضریب هوشی را به دنبال داشته باشد.

حسن‌زاده با بیان اینکه میزان یُد موجود در مواد غذایی معمولاً اندک است، گفت: برای تأمین نیاز روزانه بدن به این عنصر، استفاده از منابع مناسب ضروری است و در حال حاضر مصرف نمک یُددار تصفیه‌شده رایج‌ترین روش تأمین یُد در جهان محسوب می‌شود.

وی استفاده از نمک یُددار را یکی از مناسب‌ترین، مؤثرترین و کم‌هزینه‌ترین راهکارهای پیشگیری از اختلالات ناشی از کمبود یُد دانست و افزود: این روش به دلیل مصرف تقریباً یکسان نمک در میان اقشار مختلف جامعه و در تمام فصول سال، امکان تأمین یُد مورد نیاز بدن را فراهم می‌کند.

معاون فنی مرکز بهداشت آذربایجان‌شرقی تصریح کرد: مصرف نمک یُددار به معنای افزایش میزان مصرف نمک نیست، بلکه باید نمک در حد مجاز و از نوع تصفیه‌شده و یُددار استفاده شود تا از پیامدهای ناشی از کمبود این عنصر در بدن پیشگیری شود.

۲۳۳۲۱۷