وقتی شهیدچمران از کوره در رفت/هیئت حسن نیت یا سوء نیت؟

خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم، گروه فرهنگی _ صادق وفایی: «دستمال‌سرخ‌ها» یکی از گروه‌های متعدد مبارز و مقاومی هستند که نامشان در صفحات تاریخ ایران، از روزهای انقلاب به این‌سو ذکر شده است. این‌گروه که به رزم پارتیزانی یا چریکی شهره بود، با فرماندهی اصغر وصالی در پاکسازی مناطق مختلف کردستان از ضدانقلاب تاثیر قابل توجهی داشت و در جنگ پاوه جانفشانی‌های عجیب و غریبی کرد. 

شاید مردم ایران، دستمال‌سرخ‌ها را با فیلم «چ» ابراهیم حاتمی‌کیا و اصغر وصالی را با شمایل بابک حمیدیان به خاطر بیاورند، اما درباره این‌گروه مبارز و فرمانده افسانه‌ای‌شان، کتاب‌ «خبرنگار جنگی» شامل خاطرات مریم کاظم‌زاده و مستند «دستمال‌سرخ‌ها» هم منتشر شده‌اند.

کتاب «او یک‌دستمال‌سرخ بود» شامل خاطرات عبدالله نوری‌پور که به قلم علیرضا محمدی نوشته و توسط انتشارات سوره مهر منتشر شده، یکی از منابع مطالعه کارنامه دستمال‌سرخ‌هاست. راوی این‌کتاب یکی از نیروهای اصغر وصالی و دستمال‌سرخ‌هایی است که در کردستان جنگیدند و شاهد شهادت و مفقودشدن دوستان و رفقای خود بودند. نوری‌پور متولد 2 خرداد 1332 و یکی از ایرانی‌هایی است به‌قول معروف، «بچه‌تهرون» هستند و رزمندگان و اهالی جنگ می‌دانند که بچه‌های تهرون هم در تاریخ دفاع مقدس 8 ساله ایران، کنار رزمندگان شهرستانی و دیگر استان‌های ایران، ایثارگری‌های اسطوره‌ای و مثال‌زدنی کردند. 

در پرونده کوتاهی که منتشر می‌شود، بنا داریم خاطرات این‌دستمال‌سرخ سابق را مرور کنیم و شیوه رزم تهاجمی و کوبنده دستمال‌سرخ‌ها را مورد توجه قرار دهیم که می‌تواند در خیلی از بزنگاه‌ها و نقاط حساس تاریخی، نصب‌العین و الگو باشد!

پیش از این، دو قسمت از این‌پرونده منتشر شده و قسمت سوم از مقطعی شروع می‌شود که دستمال‌سرخ‌ها پس از مقاومت پاوه، صدمات و تلفات سنگینی دیده‌اند.

دو قسمت پیشین پرونده در پیوندهای زیر قابل دسترسی و مطالعه‌اند:

* «روش دستمال‌سرخ‌ها که جواب می‌داد/نجات اصغروصالی از جوخه اعدام ضدانقلاب»

* «خشاب ژسه‌هایمان را خالی کردیم و با اسلحه خالی به سفارت آمریکا رفتیم»

در ادامه مشروح سومین‌قسمت مرور خاطرات عبدالله نوری‌پور را می‌خوانیم:

حساب مردم از ضد انقلاب جدا بود

پس از ضربه‌ای که در پاوه به دستمال‌سرخ‌ها خورد، برای تزریق روحیه و انگیزه، با چند خودروی شخصی راهی مشهد شدند. این‌سفر به‌دلیل لزوم بازگشت سریع به کردستان، بیش از چندروز طول نکشید و گروه با ترمیم نظامی، در حد و اندازه یک‌گروهان شد.

اوایل شهریور 1358 بود که دستمال‌سرخ‌ها دوباره در فرودگاه کرمانشاه فرود آمدند و به دستور اصغر وصالی به دو گروه تقسیم شدند. عبدالله نوری‌پور و تعدادی از نیروها باید از راه زمینی به سنندج می‌رفتند و بدنه اصلی دستمال‌سرخ‌ها هم باید به‌سرعت به مریوان هلی‌برن می‌شدند.

عبدالله نوری‌پور و همراهانش برای پاکسازی مناطق ناامن به چناران رفتند. این‌رزمنده قدیمی دستمال‌سرخ در این‌مقطع از خاطراتش، جمله جالبی دارد که از نظر تاریخی مهم و قابل توجه است. او می‌گوید «هرچه‌قدر بین مردم می‌رفتیم، بهتر درک می‌کردیم باید حساب آن‌ها را از ضد انقلاب جدا کنیم!»

همراهی دستمال‌سرخ‌ها و جوانمردها با دستمال سفید

عملیات ستون‌کشی به منطقه مرزی چناران و روستاهای دوپلوره و خوشگلان، اوایل شهریور 1358 با فرماندهی شهیدچمران طرح‌ریزی شد و 9 شهریور بود که رزمنده‌های ارتشی، سپاهی، پاسدارهای کرد محلی معروف به جوانمردان آماده حرکت به‌سمت هدف شدند.

جوانمردان، گروهی بودند که دستمال سفید به بازو می‌بستند تا از ضد انقلاب و پیشمرگان معاند تشخیص داده شوند.

زن خبرنگاری که همراه مردان بود

در این‌مقطع از فعالیت‌های پاکسازی مناطق مرزی غرب، مریم کاظم‌زاده عکاس و خبرنگار جنگی نیز همراه ستون شده و پا به پای مردان در کوهستان حرکت می‌کرد. عبدالله نوری‌پور می‌گوید این زن جوان مغرورتر از آن بود که شکایتی از سختی راه کند و با وجود سختی‌های ستون‌کشی در کوه، دم نمی‌زد.

در مقطعی از پیشروی در کوهستان، وصالی متوجه حضور کاظم‌زاده در ستون شد و با تحکم از او خواست برگردد. کاظم‌زاده نیز در پاسخ گفت مجبور نیست فرمان وصالی را اطاعت کند چون هنگام اعزام ستون، وصالی به شهیدچمران گفته بود مسئولیت کاظم‌زاده را نمی‌پذیرد بنابراین او با اطلاع شهیدچمران آمده و تحت امر وصالی نیست.

مریم کاظم‌زاده خبرنگار جنگی

وصالی چرا به دوغ محلی لب نزد؟

وقتی ستون ارتشی‌ها، سپاهی‌ها، دستمال‌سرخ‌ها و جوانمردها به یکی از روستاهای مرزی رسید، اهالی روستا با دوغ خنک محلی از آن‌ها پذیرایی کردند و نیروها ضمن پذیرش این‌احسان مردمی، مشغول نوشیدن شدند که متوجه شدند فرمانده‌شان لب به دوغ نمی‌زند.

وقتی علت این‌رفتار را از وصالی پرسیدند گفت رزمنده انقلابی باید با مامورهای رژیم شاه که هرجا می‌رفتند از مردم باج می‌گرفتند فرق داشته باشد. وصالی در همان‌سخنانش گفته بود شاید این‌مردم روستایی طبق عادت دوران طاغوت خواسته باشند از رزمنده‌ها پذیرایی کنند.

 

 

تکه‌ای از دستمال در کفن و تکه‌ای هم بالای قبرم!

منصور اوسطی یکی از نیروهای دستمال سرخ است که در جریان پاکسازی چناران و روستاهای اطرافش به شهادت رسید. این‌رزمنده دستمال‌سرخ وصیت کرده بود اگر شهید شد، تکه‌ای از دستمال سرخ گردنش را بین کفنش گذاشته و تکه‌ای دیگر را مثل پرچم بالای مزارش نصب کنند.

پیکر منصور اوسطی پس از شهادت به زادگاهش کرمانشاه فرستاده و به خاک سپرده شد.

آن‌ضربه سخت و خفت‌بار به ضد انقلاب

در جریان ستون‌کشی نیروهای خودی به مناطق مرزی غرب، ضد انقلاب به 3 پاسگاه حمله کرده بود. پاسگاه اول در چناران، دومی در سرخمگان و سومی هم پاسگاه بسطام بود.

عبدالله نوری‌پور می‌گوید تعقیب نیروهای مهاجم و متجاوز به پاسگاه بسطام، موجب درگیری سختی با ضد انقلاب شد که در نهایت فواد سلطانی یکی از رهبران و بنیانگذاران حزب کومله در جریان آن کشته شد. هلاکت این‌مهره و اطرافیانش، در حمله به یک‌پاسگاه نه چندان بزرگ و مجهز، ضربه‌ای سخت و خفت‌بار به ضد انقلاب محسوب می‌شد.

نفوذی‌هایی که اجازه نمی‌دادند از مسلسل تانک‌ها استفاده کنیم

در ادامه روند حوادث، به ستون نیروهای رزمنده خبر رسید باید به سمت بانه حرکت کنند چون یک‌ستون از تانک‌های ارتش از سقز به سمت بانه حرکت کرده و باید پیش از رسیدن تانک‌ها به گردنه خان، به‌ آن‌ها ملحق شوند.

عبدالله نوری‌پور می‌گوید نیروها خود را به تانک‌های ارتش رساندند اما کمین خوردند و یک یا دو دستگاه از تانک‌های سر ستون، در ابتدای درگیری منهدم شدند. آن‌میان و در معرکه آتشی که کمین ضد انقلاب به پا کرده بود، بین ستون رزمنده‌های ایرانی، عده‌ای نفوذی فعالیت می‌کردند که اجازه نمی‌دادند از مسلسل تانک‌ها علیه ضد انقلاب استفاده شود. بهانه‌شان هم این بود که مسلسل‌ها کار نمی‌کنند.

شهید اصغر وصالی

وز وز زنبور نیست!

با به اوج‌رسیدن درگیری، شهیدچمران خود را با هلی‌کوپتر به معرکه رساند. در همان‌حال که عبور و مرور گلوله‌ها از روی سر ستون نیروهای ایرانی بالا گرفته بود، اتفاق جالبی برای نوری‌پور رخ داد. او روایت می‌کند احساس کرده بود بالای سرش صدای موجی زنبور می‌آید اما یکی از دستمال‌سرخ‌ها به او می‌گوید زنبور نیست که از روی سرش عبور می‌کند بلکه صدایی که می‌شنود، وز وز گلوله‌های دشمن است که با فاصله کمی از موهای او عبور می‌کنند.

جمله‌ای که نوری‌پور از مکالمه‌اش با همسنگرش به خاطر دارد، از این‌قرار است: «مواظب ملاج‌ات باش عبدالله جون!»

جلوه پارتیزانی اصغر؛ پای زخمی و بالاتنه برهنه در کوهستان!

راوی کتاب «او یک دستمال‌سرخ بود» در روایت خاطراتش از کمین ضد انقلاب در گردنه خان و کمین ضد انقلاب، می‌گوید پس از ساعاتی از درگیری، از بالای ارتفاع ستون نظامی در حال حرکت را پیدا و شروع به داد و فریاد کرد اما صدایی او را به خود آورد که می‌گفت «داد نزن! ستون ما رفته! این‌ها ضد انقلاب هستند!»

توجه به صاحب صدا باعث شد نوری‌پور، اصغر وصالی را با بالاتنه برهنه در چندمتری خود ببیند. وصالی که از ناحیه پا مورد اصابت گلوله قرار گرفته بود، لباس خود را درآورده و دور زخم پا بسته بود و با آن‌وضعیت به نبرد ادامه می‌داد.

با تاریک‌شدن هوا و رفتن ستون ایرانی‌ها، نوری‌پور و وصالی ناچار شدند خود را بین صخره‌های کوهستان مخفی کنند و شاهد جولان ضد انقلاب روی جاده پایین ارتفاع باشند. این دو رزمنده دستمال‌سرخ ناچار شدند یک‌شب را در سرمای کوهستان‌های کردستان سر کنند و زنده بمانند تا بتوانند صبح روز بعد خود را به ستون ایرانی‌ها برسانند. اما پیش از رسیدن به ستون، دوباره کمین خوردند و ضمن درگیری و تیراندازی به سمت ضدانقلاب موفق شدند یک‌پیچ جلوتر از ستون در حال حرکت خودی، به جاده برسند.

وقتی شهیدچمران از کوره در رفت!

شهید مصطفی چمران، طبق روایت نزدیکان و همرزمانش، شخصیتی مهربان و عارف‌مسلک داشته و دیدن خشم و عصبانیتش، اتفاقی ویژه و بی‌سابقه محسوب می‌شده است. اما یکی از رزمنده‌های دستمال‌سرخ باعث عصبانی‌شدن شهیدچمران شد و این‌جلوه از شخصیت او را به چشم دید.

پس از پایان درگیری ستون ایرانی با نیروهای ضد انقلاب و پاکسازی جاده بانه، هنگام انتقال اسرای دشمن از ارتفاعات کوهستان به پایین، یکی از دستمال‌سرخ‌ها به‌نام فرید، با قنداق اسلحه خود ضربه‌ای به کتف یکی از اسرا زده و او را به جلو هل داد. شهیدچمران با دیدن این‌صحنه جلو رفته و محکم بازوی فرید را گرفته و با عصبانیت گفت: «با اسیر این‌کار رو نمی‌کنن!»

نکته جالب درباره این‌خاطره از شهیدچمران، این است که با گذشت چند دقیقه بعد، از آن‌نیروی دستمال‌سرخ عذرخواهی و ابراز شرمندگی کرد.

پس از باز شدن راه بانه، شهیدچمران همراه با تعدادی از خلبان‌های هوانیروز و نیروهای کلاه‌سبز تیپ نوهد در جاده حضور پیدا کرده و باقی نیروها به آن‌ها ملحق شدند.

اصغر وصالی و مصطفی چمران؛ دو پارتیزان در یک‌قاب

شهید گمنامی که صاحب نام شد و هفده شهریوری‌ها رسید!

یکی از شهدای دستمال‌سرخ در آزادسازی جاده بانه، جهانگیر جعفرزاده است که عبدالله نوری‌پور می‌گوید در لحظات درگیری کنار او بوده اما از مقطعی به بعد، هرچه جستجو کرده جعفرزاده را پیدا نکرده است. پس از پایان درگیری هم در جستجوی این‌همرزم خود برآمده اما موفق به پیدا کردن زنده یا پیکر شهیدشده او نشد.

جهانگیر جعفرزاده سرنوشت جالبی دارد. مادر این‌شهید روایت کرده: «مدتی پس از شهادت پسرم خواب دیدم مزاری را در بهشت زهرا به من نشان می‌دهند که جنازه نیم‌سوخته‌ای درونش قرار داشت. دلم گواهی می‌داد باید مزار پسرم باشد. این‌خواب مرا به قطعه 24 بهشت زهرا کشاند. با پیگیری‌هایی که انجام دادیم سنگ قبری بر مزار همان شهید گمنام گذاشتیم و نام شهید جهانگیر جعفرزاده را رویش نوشتیم.»

طبق گفته‌های این‌مادر شهید، پسرش جوانی انقلابی بود که به خاطر فرمان امام از شرکتی که صاحبش یک یهودی دوستدار اسرائیل بود، استعفا داد و در راهپیمایی‌های انقلاب حضور پیدا کرد. اما چون در 17 شهریور 57 مسافرت بود، نتوانست در تظاهرات میدان ژاله شرکت کند و همیشه حسرت شهدای 17 شهریور را می‌خورد. جالب آن‌که یک‌سال بعد در 11 یا 12 شهریور 58 ناپدید شد و خبر شهادتش روز 17 شهریور در اولین سالگرد شهدای 17 شهریور 57 میدان ژاله به اطلاع خانواده‌اش رسید.

انگار انقلاب به این‌شهر نرسیده است!

پس از ورود نیروهای ایرانی به بانه، تعدادی از دستمال‌سرخ‌ها همراه ستون تانک‌ها، راهی سردشت شدند اما گروه اصلی دستمال‌سرخ‌ها در شهر ماندند.

عبدالله نوری‌پور می‌گوید شرایط بانه طوری بود که گویی دامنه انقلاب به آن‌جا نرسیده است. بدترین جایی هم که از آن نام می‌برد، بیمارستان شهر است که پرستارهایش با پوشش نامناسبی تردد می‌کردند و رفتار بدی با رزمندگان خودی داشتند.

پس از ورود رزمندگان خودی به بانه بود که خبر درگذشت آیت‌الله طالقانی منتشر شد و همزمان تظاهرات مشکوکی مقابل ساختمان سپاه بانه رخ داد. دو روز پیش از آن هم عده‌ای از نیروهای ضد انقلاب، به بهانه برگزاری اولین‌سالگرد شهدای 17 شهریور، راهپیمایی کرده و در میانه‌های راهپیمایی دست به اغتشاش و شورش زدند.

طبق روایت‌های به‌جامانده از آن‌رویداد، بسیاری از تظاهرکننده‌ها، ظاهر مردم بومی بانه و شهرهای اطراف را نداشتند و مشخص بود ضد انقلاب‌اند. چنین‌اتفاقاتی موجب سردرگمی مردم شهر شده بود و باعث می‌شد هنگامی که رزمنده‌های خودی مثل دستمال‌سرخ‌ها برای خرید وارد مغازه‌ای می‌شدند، نگران شوند و بگویند پولی دریافت نمی‌کنند.

اما چنین‌وضعیتی با تثبیت امنیت و آرامش در شهر به‌مرور از بین رفت و به‌اصطلاح معروف، یخ مردم بومی بانه نسبت به نیروهای خودی آب شد.

شهید چمران همراه با خلبان‌های هوانیروز و کلاه‌سبزهای نوهد

خانه پدری اصغرآقا

دستمال‌سرخ‌ها اواخر شهریور 1358 پس از 10 روز توقف در بانه، به سمت مقرشان در مریوان و از آن‌جا به کرمانشاه رفتند تا به تهران بازگردند. اما پیش از ترک بانه، همراه با کلاه‌سبزهای ارتش به حومه شهر رفتند و گشت‌زنی کردند. روز بعد نیز به مریوان رفته و راهی کرمانشاه شدند تا با اتوبوس به تهران بروند.

یکی از خاطرات عبدالله نوری‌پور از آن‌سفر تهران، ضیافت ناهار خودمانی در منزل پدری اصغر وصالی است. او و دیگر دستمال‌سرخ‌ها در خانه حسن وصالی متوجه شدند فرمانده‌شان اصغر هم مانند خودشان از طبقات متوسط به پایین جامعه است و پدرش با موتور سه‌چرخه بار جابه‌جا می‌کند.

ماموریت اطلاعاتی بین منافقین

از آن‌جا که تفریح گروه دستمال‌سرخ‌ها رفتن به زیارت بود، پس از رسیدن به تهران، دوباره به مشهد رفتند. این‌سفر اوایل مهر 1358 انجام شد و در بازگشت به تهران بود که از طرف سپاه از عبدالله نوری‌پور خواسته شد تغییرقیافه داده و خود را یکی از هواداران سازمان مجاهدین خلق جا بزند.

به این‌ترتیب این‌نیروی دستمال‌سرخ، ریش خود را ته تراشید و با پوشیدن کاپشن سبز خلبانی، سوار بر موتورسیکلت چهارسیلندر خود به یکی از ساختمان‌های عمومی منافقین رفت که کمی بالاتر از چهارراه ولی عصر (عج) قرار داشت.

نوری‌پور پس از مدتی رفت و آمد به آن‌ساختمان، گزارش خود را از مکان مورد نظر به یکی از مسئولان اطلاعاتی سپاه تحویل داد و همزمان متوجه شد اصغر وصالی و دیگر دستمال‌سرخ‌ها همراه یک‌گردان تقویت‌شده به‌نام گردان پنجم، به مهاباد رفته‌اند.

خبر دیگری که نوری‌پور شنید و موجب تعجبش شد، این بود که اصغر وصالی با مریم کاظم‌زاده یعنی همان خبرنگار سمجی که پا به پای مردان دستمال‌سرخ در کوهستان حرکت می‌کرد، عقد کرده است. شنیدن این‌خبر، موجب تکدر خاطر نوری‌پور شد چون دوست نزدیکش، خبر عقد خود را از او مخفی کرده بود.

شهید اصغر وصالی و همسرش زنده‌یاد مریم کاظم‌زاده

مسئول اعزام نیرو و اسلحه‌خانه پادگان نفوذی بود

اما تکدر خاطر نوری‌پور چندان طول نکشید چون مسئول اطلاعات پادگان ولی‌عصر (عج) با نام «برادر عبداللهی» به او گفت وصالی ناچار به پنهان‌کاری درباره ازدواج خود و همچنان حرکت به مهاباد بوده است. چون یکی از مسئولان اعزام نیرو و اسلحه‌خانه پادگان ولی‌عصر (عج) نفوذی منافقین بوده و اخبار ماموریت‌های دستمال‌سرخ‌ها را گزارش می‌کرده است.

عامل نفوذی مورد اشاره عبدالله‌ نوری‌پور در خاطراتش، کسی است که برای رساندن سلاح و تدارکات به رزمندگان کارشکنی می‌کرد.

طبق گفته‌های عبداللهی، وجود این‌نفوذی بین نیروهای سپاه، باعث شده بود ماموریت مهاباد، بی‌سروصدا انجام شود. اصغر وصالی که نیز که پیش‌تر چندمرتبه از طرف منافقین تهدید به ترور شده بود، باید اصول حفاظتی را رعایت می‌کرد.

تیمسار باصفا

ماموریت بعدی عبدالله نوری‌پور، این بود که نزد تیمسار قاسمعلی ظهیرنژاد از فرماندهان ارتشی برود و خود را با یک‌کامیون تجهیزات و ملزومات به دستمال‌سرخ‌ها در مهاباد برساند. همچنین پیش از رفتن، هرکدام از دستمال‌سرخ‌ها را که در تهران مانده، با خود همراه کرده و به ارومیه و مهاباد ببرد.

نوری‌پور از دیدار و گفتگو با تیمسار ظهیرنژاد خاطره خوبی دارد و روایت می‌کند جلسه در فضایی مثبت و دوستانه برگزار شد. ظهیرنژاد در این‌دیدار به نوری‌پور گفت راه‌های منتهی به مهاباد امن نیستند و لازم است با هماهنگی تیمسار ولی‌الله فلاحی فرمانده وقت نیروی زمینی ارتش، از ارومیه تا مهاباد هلی‌برن شوند.

علاقه‌ای که در این‌دیدار نسبت به ظهیرنژاد در نوری‌پور به وجود آمد، باعث شد هنگام ترک دفتر این‌فرمانده ارتشی، به احترامش محکم پا بچساباند و احترام نظامی بگذارد.

همزمان با آماده‌شدن برای رفتن به ارومیه و مهاباد بود که نوری‌پور خبر احضار دستمال‌سرخ‌ها و اصغر وصالی به ستاد مرکزی سپاه را شنید و دلگیر شد. این‌که از وصالی و دستمال‌سرخ‌ها به‌خاطر عملکردشان در پاوه بازجویی شده، خبری بود که باعث ناراحتی و تکدر خاطر دیگر رزمندگان و ایثارگران جنگ‌های کردستان شد.

تیمسار فلاحی و شهیدچمران

دستمان برای جنگ تمام عیار بسته بود!/هیئت حسن نیت یا سوء نیت؟

عبدالله نوری‌پور کامیون تجهیزات را به ارومیه رساند و از آن‌جا همراه با نیروها و تجهیزات به مهاباد هلی‌برن شد. همزمان، اصغر وصالی یک‌گردان تقویت‌شده یعنی همان گردان پنجم را به مهاباد برده بود که متشکل از دستمال‌سرخ‌ها، یک‌گروهان از گردان چهارم سپاه و یک‌گروهان از گردان سوم پادگان ولی‌عصر (عج) بود. این‌گردان با حدود 200 نفر نیرو تشکیل شد و در ادامه، تعدادی از پاسدارهای ارومیه هم که در مهاباد به سر می‌بردند، به عضویت آن درآمدند.

همزمان با حضور گردان پنجم در مهاباد، زمزمه‌های آمدن هیئت حسن نیت از تهران به گوش می‌رسید که همین‌مساله باعث می‌شد دست گردان پنجم برای جنگیدن تمام عیار و ضربات کوبنده به ضد انقلاب بسته باشد. نوری‌پور در این‌باره می‌گوید «ما پاسدارها به هیئت حسن نیست، “سوء نیت” می‌گفتیم چون به نیت و عمل‌شان شک داشتیم.»

ادامه دارد…

انتهای پیام/