«آبی و رابی» در آتش سینما مایاک سوخت/ سرنوشت تلخ فیلم‌هایی که برای همیشه از تاریخ سینما حذف شدند

به گزارش خبرگزاری رزنیوز، تاریخ سینما فقط تاریخ فیلم‌هایی نیست که باقی مانده‌اند و نسل‌های مختلف توانسته‌اند آن‌ها را تماشا کنند؛ بخش مهمی از این تاریخ را آثاری تشکیل می‌دهند که در آتش‌سوزی، بر اثر فرسودگی نگاتیوها، سانسور یا تصمیم‌های تجاری از میان رفته‌اند. یکی از نمونه‌های مهم این فقدان در ایران، «آبی و رابی» ساخته اوانس اوهانیانس است؛ فیلمی صامت که در شمار نخستین تجربه‌های مهم فیلم‌سازی داستانی و نخستین فیلم بلند داستانی سینمای حرفه‌ای ایران قرار می‌گیرد.

«آبی و رابی» در دی‌ماه ۱۳۰۹ آماده نمایش شد و دوازدهم همان ماه در سینما مایاک تهران روی پرده رفت. نسخه باقی‌مانده فیلم نزد گریشا ساکوارلیدزه، سرمایه‌گذار اثر، نگهداری می‌شد؛ اما آتش‌سوزی سینما مایاک در سال ۱۳۱۱ همان نسخه را نیز نابود کرد. از آن پس، عکس‌ها و گزارش‌های مطبوعاتی تنها نشانه‌های باقی‌مانده از این اثر شدند.

این سرنوشت البته مختص سینمای ایران نیست. آتش‌سوزی انبار کمپانی فاکس در سال ۱۹۳۷ و حادثه انبار مترو گلدوین مایر در سال ۱۹۶۵، بخش مهمی از میراث سینمای صامت آمریکا را از بین بردند. «لندن پس از نیمه‌شب» ساخته تاد براونینگ و «عقاب کوهستان» از آثار گم‌شده‌ای هستند که همچنان نامشان در تاریخ سینما باقی مانده، اما نسخه کامل و قابل تماشایی از آن‌ها در دسترس نیست.

در مقابل، سرنوشت بعضی آثار با کشف نسخه‌های قدیمی تغییر کرد؛ از جمله «متروپولیس» فریتس لانگ که در سال ۲۰۰۸ نسخه‌ای طولانی‌تر از آن در آرژانتین پیدا شد و امکان بازسازی کامل‌تری از فیلم را فراهم کرد. این نمونه‌ها نشان می‌دهند که گم‌شدن یک فیلم همیشه به معنای نابودی قطعی آن نیست، اما حفظ میراث سینما به نگهداری دقیق و مستمر آرشیوها وابسته است.

در گزارش پیش رو، به سراغ نمونه‌هایی از فیلم‌های گم‌شده، سوخته، سانسورشده و دوباره کشف‌شده در تاریخ سینما رفته‌ایم؛ از «آبی و رابی» تا آثار تاد براونینگ، آلفرد هیچکاک و فریتس لانگ و همچنین تهدیدهایی که در عصر دیجیتال همچنان حافظه تصویری سینما را تهدید می‌کنند.

متن کامل این گزارش را اینجا بخوانید. 

۲۴۲۲۴۲