اجرای طرح نوین مدیریت جنگل‌های هیرکانی؛هزینه‌کرد 99درصد درآمد درخودطرح

به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم، کامران پورمقدم، معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، در نشست هم‌اندیشی مبانی و شاخص‌های حفظ، احیا و مدیریت پایدار جنگل‌های هیرکانی، جزئیات رویکرد جدید مدیریت جنگل‌ها، الزامات قانونی، مطالعات انجام‌شده و برنامه‌های اجرایی مرحله نخست این طرح را تشریح کرد.

وی با اشاره به مبنای قانونی طرح مدیریت نوین جنگل‌ها اظهار کرد: آنچه در این ارائه مطرح می‌کنم، مبتنی بر ماده 36 قانون برنامه هفتم پیشرفت است که سازمان منابع طبیعی را به اجرای طرح‌های مدیریت پایدار جنگل‌ها مکلف کرده است. موضوع حفظ، احیا و توسعه جنگل‌ها در این ماده به‌عنوان یک تکلیف قانونی مورد تأکید قرار گرفته است.

توقف طرح‌های بهره‌برداری چوبی پس از سال 1395

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به وضعیت طرح‌های جنگلداری پیش از اجرای قانون تنفس افزود: بر اساس آخرین وضعیت و آمارهای موجود، حدود 17 میلیون هکتار عرصه جنگلی در کشور وجود دارد. تا سال 1395، یعنی پیش از اجرای طرح تنفس و اعمال ممنوعیت بهره‌برداری، نزدیک به 950 هزار هکتار از جنگل‌های کشور تحت پوشش طرح‌های فعال جنگلداری قرار داشت که عمدتاً با عنوان طرح‌های بهره‌برداری چوبی شناخته می‌شدند.

پورمقدم ادامه داد: این عرصه‌ها در قالب 431 سری تعریف شده بودند. در سال 1395، وزیر وقت جهاد کشاورزی با ابلاغیه‌ای، طرح‌های جنگلداری را متوقف کرد و این طرح‌ها در هر مرحله‌ای که قرار داشتند، متوقف شدند. همچنین در سال 1396، ممنوعیت بهره‌برداری از جنگل‌های کشور در قانون برنامه ششم توسعه به تصویب رسید.

وی با اشاره به مفاد ماده 36 قانون برنامه هفتم پیشرفت تصریح کرد: در این ماده، سازمان منابع طبیعی مکلف شده است موضوع حفظ، احیا و توسعه جنگل‌ها را دنبال کند و هرگونه بهره‌برداری چوبی از جنگل و برداشت درختان جنگلی ممنوع اعلام شده است. با این حال، دو تبصره در ذیل این ماده وجود دارد که بخش قابل‌توجهی از پرسش‌ها و اختلاف‌نظرهای موجود درباره نحوه اجرای آن‌هاست.

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی افزود: در این تبصره‌ها به موضوع درختان ریشه‌کن، تجمعی و درختان حاشیه جنگلی اشاره شده است. همچنین زراعت چوب با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و عملیات پرورشی در جنگل‌ها مورد توجه قرار گرفته است.

تدوین معیارها و شاخص‌های مدیریت پایدار جنگل‌ها

پورمقدم با تشریح روند مطالعات انجام‌شده برای تدوین طرح نوین مدیریت جنگل‌ها گفت: پس از برگزاری نشست‌های داخلی و بررسی الگوهای بین‌المللی، هفت معیار و 46 شاخص برای مدیریت پایدار جنگل‌ها در سازمان منابع طبیعی مصوب شد. در جریان این فرایند، نشست‌هایی با حضور دستگاه‌های مختلف برگزار شد و معیارها و شاخص‌های مدیریت پایدار به تصویب رسید.

وی ادامه داد: مطالعات ما در دو مرحله آغاز شد. مرحله نخست تحت عنوان مطالعات نیمه‌تفصیلی و با استفاده از روش تصمیم‌گیری چندمعیاره انجام گرفت. این مطالعات در مقیاس حوزه‌های جنگلی صورت گرفت و نوعی آمایش سرزمین در عرصه‌های جنگلی شکل گرفت.

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور افزود: در مجموع، حدود 2 میلیون و 900 هزار هکتار از عرصه‌ها تحت مطالعه قرار گرفت و کاربری‌های مختلف در این مناطق استخراج شد. همچنین 104 حوزه آبخیز جنگلی تعیین شد. این حوزه‌ها با سری‌های جنگلداری گذشته تفاوت دارند و محدوده آن‌ها بر اساس ساختار حوزه‌های آبریز تعریف شده است.

تفاوت مدیریت نوین جنگل‌ها با طرح‌های گذشته

پورمقدم درباره تفاوت رویکرد جدید با طرح‌های کلاسیک جنگلداری اظهار کرد: در طرح‌های کلاسیک، مدیریت جنگل در سطح سری انجام می‌شد و تمرکز اصلی بر استمرار تولید چوب از جنگل بود. پایش طرح‌ها و ارزیابی موفقیت آن‌ها نیز عمدتاً بر میزان تولید چوب و برداشت از جنگل‌ها استوار بود. در آن الگو، بهره‌برداری چوبی برای تأمین نیاز کشور از درختان جنگلی طبیعی مورد تأکید قرار داشت و نظام نظارت نیز عموماً بر اساس ناظر فردی شکل می‌گرفت.

وی افزود: در طرح نوین جنگلداری، مدیریت در سطح حوزه آبخیز انجام می‌شود و جامعه‌نگری در تمام حوزه‌ها مورد توجه قرار دارد. استفاده از ظرفیت‌های مختلف جنگل، از جمله محصولات غیرچوبی، طبیعت‌گردی و سایر قابلیت‌های موجود، در این رویکرد پیش‌بینی شده است.

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی ادامه داد: شاخص ارزیابی طرح و میزان موفقیت آن، سلامت و پایداری حوزه است، نه میزان بهره‌برداری چوبی. اگر در کشور به چوب نیاز باشد، باید این نیاز از طریق زراعت چوب تأمین شود، نه بهره‌برداری از جنگل‌های طبیعی.

پورمقدم، استفاده از فناوری‌های نوین و مشارکت مردم در مراحل مطالعه و اجرا را از شاخص‌های اصلی این طرح دانست و گفت: در ساختار جدید، نظام نظارتی نیز تغییر کرده است. در هر حوزه، مدیر حوزه، ناظر فنی و ناظر حفاظتی پیش‌بینی شده‌اند و یک ساختار نظارتی مجموعه‌ای شکل می‌گیرد؛ بنابراین نظارت صرفاً بر عهده یک فرد نخواهد بود.

اجرای مرحله نخست طرح در بازه سه تا پنج سال

وی با بیان اینکه اجرای مدیریت پایدار جنگل‌ها به تأمین اعتبار، نیروی انسانی و زیرساخت‌های لازم نیاز دارد، گفت: آنچه اکنون ارائه می‌کنیم، گام نخست تهیه و اجرای طرح نوین جنگلداری است. دستیابی به مدیریت پایدار جنگل‌ها در همه کاربری‌ها، نیازمند تأمین منابع مالی، نیروی انسانی و مقدمات اجرایی است تا بتوانیم به اهداف کامل خود دست پیدا کنیم.

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی افزود: گام نخست اجرای طرح در بازه زمانی سه تا پنج سال پیش‌بینی شده است. طرح‌هایی که مبتنی بر تبصره یک ماده 36 هستند، در مدت سه سال اجرا خواهند شد تا عرصه‌ها برای ورود به مدیریت جامعه آماده شوند. طرح‌های مبتنی بر تبصره دو، از جمله طرح‌های زراعت چوب، نیز در بازه پنج‌ساله اجرا می‌شوند؛ بنابراین مرحله نخست طرح‌های نوین جنگلداری در بازه زمانی سه تا پنج سال آغاز خواهد شد.

پورمقدم با اشاره به اهداف این طرح اظهار کرد: حفظ، احیا و توسعه جنگل‌ها، ایجاد ساختار مدیریت و پایش مستمر، تقویت اقدامات حفاظتی، تأمین و تجهیز یگان حفاظت، افزایش ضریب حفاظتی و کاهش آسیب‌ها از جمله اهداف اصلی طرح هستند. همچنین در این طرح تلاش می‌شود با اجرای اقدامات فنی و حفاظتی، زمینه افزایش پایداری جنگل‌ها فراهم شود.

اجرای مرحله نخست در 718 هزار هکتار از جنگل‌های کشور

وی با تشریح عرصه‌های پیش‌بینی‌شده برای اجرای مرحله نخست طرح نوین جنگلداری گفت: در مجموع، 718 هزار هکتار از عرصه‌های جنگلی در فاز نخست اجرا قرار می‌گیرد. این عرصه‌ها در استان‌های شمالی کشور واقع شده‌اند و سهم استان‌های مختلف در این برنامه مشخص شده است.

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی افزود: از این میزان، 171 هزار هکتار در استان گیلان، 153 هزار هکتار در استان مازندران و 177 هزار هکتار در استان گلستان قرار دارد.

زراعت چوب، احیای جنگلکاری‌ها و اقدامات حفاظتی

پورمقدم درباره اقدامات پیش‌بینی‌شده در طرح‌های جدید بیان کرد: بخشی از طرح‌ها مبتنی بر ماده 36 و مربوط به برداشت درختان صنوبر یا درختکاری‌هایی است که حدود 25 تا 30 سال پیش انجام شده و اکنون به سن بهره‌برداری رسیده‌اند. این عرصه‌ها باید مجدداً تحت کشت قرار بگیرند. همچنین در توده‌های سوزنی‌برگ کاشته‌شده، عملیات پرورشی انجام خواهد شد و در موارد لازم، درختان حذف می‌شوند تا گونه‌های پهن‌برگ بومی امکان رشد و تجدید حیات پیدا کنند.

وی ادامه داد: برداشت درختان ریشه‌کن، شکسته، افتاده و تجمعی نیز در چارچوب ظرفیت‌های قانونی و اجرایی طرح مورد توجه قرار گرفته است. همچنین اقدامات مرتبط با زراعت چوب، جایگزینی گونه‌های بومی، حفاظت و مراقبت از جنگلکاری‌های سنواتی و احیای عرصه‌های آسیب‌دیده در برنامه قرار دارد.

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی با اشاره به ضرورت بازسازی جنگلکاری‌های قدیمی اظهار کرد: در سال‌های گذشته، اقدامات احیایی متعددی در جنگل‌ها انجام شده بود، اما برخی از این عرصه‌ها به دلیل نبود مراقبت و عدم ورود به‌موقع، فرسوده شده یا از بین رفته‌اند. در طرح جدید، بازسازی و احیای این عرصه‌ها دنبال خواهد شد.

پورمقدم، تعمیر و مرمت ساختمان‌های نظارتی، احیای جنگل‌ها، نهال‌کاری، غنی‌سازی و پایش آفات را از دیگر برنامه‌های طرح عنوان کرد و گفت: پایش آفات از اقدامات مهمی است که در این طرح دیده شده است. با توجه به تنوع و گسترش آفات در جنگل‌های هیرکانی و محدودیت‌های اعتباری که در سال‌های گذشته وجود داشته، اجرای برنامه پایش می‌تواند به شناسایی و مدیریت به‌موقع آسیب‌ها کمک کند.

وی افزود: موضوع تفکیک و تثبیت اراضی ملی و ایجاد کمربند سبز نیز در برنامه قرار دارد تا بتوان از گسترش تغییر کاربری در مناطق ویژه جنگلی جلوگیری کرد.

تأمین هزینه اقدامات حفاظتی از محل زراعت چوب

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی با ارائه نمونه‌ای از طرح نوین جنگلداری در استان گیلان گفت: در یکی از حوزه‌های جنگلی استان گیلان، عرصه‌هایی وجود دارد که در حدود 25 سال گذشته، سه نوبت کاری در آن‌ها انجام شده و اکنون درختان به سن بهره‌برداری رسیده‌اند. بخشی از این درختان به‌تدریج ضعیف شده، شکسته یا از بین می‌روند و لازم است عملیات برداشت انجام شود تا عرصه مجدداً تحت کشت زراعت چوب قرار گیرد.

پورمقدم ادامه داد: در این حوزه که حدود 86 هزار هکتار وسعت دارد، زراعت چوب در بخش‌هایی از عرصه اجرا خواهد شد. پس از برداشت و فروش محصولات، منابع مالی حاصل از این فعالیت برای اجرای اقدامات حفاظتی، احیایی و مراقبتی در همان حوزه هزینه خواهد شد.

وی افزود: در چارچوب تبصره دو ماده 36، مجموعه‌ای از اقدامات فنی، حفاظتی و مراقبتی پیش‌بینی شده است. منابع مالی اجرای این اقدامات از محل درآمدهای حاصل از زراعت چوب تأمین خواهد شد تا بتوانیم بخشی از نیازهای حفاظتی و احیایی حوزه را پوشش دهیم.

اجرای طرح در حوزه‌های جنگلی استان گلستان

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی با اشاره به یکی دیگر از نمونه‌های طرح نوین جنگلداری در استان گلستان گفت: در منطقه‌ای از حوزه 84 استان گلستان، درختان سوزنی‌برگ کاشته شده‌اند و در زیر این درختان، گونه‌های پهن‌برگ بومی در حال تجدید حیات هستند. لازم است درختان سوزنی‌برگ در موارد مشخص حذف شوند تا امکان رشد گونه‌های بومی فراهم شود.

وی اظهار کرد: در این طرح، اقدامات مربوط به درختان خشک‌شده، جنگلکاری‌های سنواتی، اقدامات فنی، حفاظتی، ترویجی و آموزشی پیش‌بینی شده است. اولویت اجرای هر اقدام بر اساس شرایط و نیازهای همان حوزه تعیین خواهد شد.

پورمقدم افزود: منابع مالی اجرای اقدامات از محل برداشت درختان و فعالیت‌های زراعت چوب تأمین می‌شود و بخش عمده درآمدهای حاصل از طرح برای اجرای اقدامات فنی و حفاظتی در همان عرصه هزینه خواهد شد.

برنامه‌های فیزیکی و حفاظتی در 718 هزار هکتار

وی با اشاره به مجموعه برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای 28 حوزه جنگلی گفت: در مجموع 718 هزار هکتار از عرصه‌ها، اقدامات مختلفی در حوزه حفاظت فیزیکی و مدیریت جنگل انجام خواهد شد. نصب بنچ‌مارک، احداث و بازسازی ساختمان‌های حفاظتی، ایجاد کانال‌های حفاظتی، تأمین تجهیزات و به‌کارگیری نیروهای حفاظتی از جمله این اقدامات است.

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی ادامه داد: نصب پنل‌های خورشیدی و دوربین‌های مراقبتی در حوزه‌ها نیز در برنامه قرار گرفته است. همچنین نهال‌کاری و نگهداری عرصه‌های جنگلکاری‌شده، اقدامات احیایی و سایر فعالیت‌های حفاظتی در این طرح دنبال خواهد شد.

هشدار درباره چرای دام و آسیب به جنگل‌ها

پورمقدم در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نتایج ارزیابی جنگل‌های هیرکانی گفت: بر اساس ارزیابی‌های انجام‌شده، متأسفانه چرای شدید و سنگین دام در حوزه‌های جنگلی کشور مشاهده می‌شود. این وضعیت موجب شده است بخش قابل‌توجهی از نهال‌ها و تجدید حیات طبیعی جنگل‌ها از بین برود.

وی با اشاره به نقش کمبود منابع مالی در تشدید مشکلات حفاظتی افزود: بخشی از آسیب‌های موجود به دلیل محدودیت منابع مالی برای اجرای اقدامات حفاظتی و مراقبتی ایجاد شده است و یکی از اهداف طرح‌های جدید، تقویت اقدامات حفاظتی و کاهش این آسیب‌ها خواهد بود.

وی با تشریح آخرین جزئیات طرح نوین جنگلداری، از اختصاص بخش عمده درآمدهای حاصل از اجرای این طرح‌ها به اقدامات حفاظتی، احیایی و مدیریتی جنگل‌ها خبر داد.

وی با اشاره به نیازهای اجرایی طرح‌های مدیریت پایدار جنگل‌های هیرکانی اظهار کرد: بخشی از اعتبارات مورد نیاز 28 حوزه پیش‌بینی‌شده برای اجرای طرح نوین جنگلداری، صرف نگهداری جاده‌ها، احداث و بازسازی ساختمان‌ها، جذب کارشناسان، آموزش و توانمندسازی نیروها خواهد شد.

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور افزود: تکمیل مطالعات مدیریت پایدار جنگل‌های هیرکانی نیز یکی از نیازهای مهم این طرح است. بخشی از این مطالعات آغاز شده و در برخی موارد پیشرفت آن به 70 تا 80 درصد رسیده است، اما ادامه و تکمیل مطالعات به دلیل کمبود منابع اعتباری با کندی مواجه شده است.

پورمقدم ادامه داد: با توجه به محدودیت منابع، تصمیم گرفته‌ایم بخشی از نیازهای مطالعاتی و اجرایی مورد نیاز برای تکمیل طرح‌ها و همچنین تأمین نیروهای اجرایی حوزه‌های آبخیز از محل منابع پیش‌بینی‌شده برای 28 حوزه تأمین شود.

شناسایی ذخیره‌گاه‌های جنگلی جدید

وی یکی از اقدامات مهم انجام‌شده در قالب طرح نوین جنگلداری را شناسایی ذخیره‌گاه‌های جنگلی عنوان کرد و گفت: بخشی از عرصه‌های جنگلی موجود در این محدوده‌ها در حال حاضر هیچ‌گونه مدیریت فعالی ندارند و صرفاً آگهی یا محدودیت‌های حفاظتی درباره آن‌ها اعمال شده است.

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی افزود: با توجه به اهمیت ذخیره‌گاه‌های جنگلی، در جریان مطالعات انجام‌شده، بخشی از ذخیره‌گاه‌های جدید و گونه‌های با ارزش شناسایی شده‌اند که اقدامات مدیریتی مربوط به آن‌ها در قالب طرح‌های جدید اجرایی خواهد شد.

برداشت 40 هزار مترمکعب درخت شکسته و افتاده

پورمقدم با اشاره به یکی از موضوعات مورد بحث درباره طرح نوین جنگلداری، یعنی برداشت درختان شکسته، افتاده و تجمعی، اظهار کرد: بر اساس ارزیابی کمی و کیفی جنگل‌های هیرکانی که در سال 1403 به پایان رسید، مجموع حجم درختان شکسته، افتاده و تجمعی در جنگل‌ها حدود 28 میلیون مترمکعب برآورد شده است.

وی افزود: از این میزان، حدود 40 هزار مترمکعب در قالب اجرای طرح‌های پیش‌بینی‌شده قرار است از جنگل خارج شود که در مقایسه با حجم موجود درختان شکسته، افتاده و تجمعی، حدود نیم درصد است.

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی با اشاره به اینکه بخشی از این درختان در بستر رودخانه‌ها قرار دارند، گفت: در حوزه‌های جنگلی، حجم قابل‌توجهی از درختان افتاده در بستر رودخانه‌ها وجود دارد که در بسیاری از موارد، با درخواست شرکت‌های آب منطقه‌ای، دستور مقام قضایی و مصوبات شوراهای حفظ حقوق بیت‌المال و منابع طبیعی استان‌ها، به دلیل جلوگیری از سیلاب و سایر مخاطرات، باید از بستر رودخانه خارج شوند.

پورمقدم تأکید کرد: بنابراین چه ماده 36 قانون برنامه هفتم وجود داشته باشد و چه نداشته باشد، بخشی از این درختان بر اساس دستورات و الزامات قانونی باید برداشت شوند.

برداشت درختان در پروژه‌های عمرانی

وی بخش دیگری از برداشت‌های پیش‌بینی‌شده را مربوط به پروژه‌های عمرانی دانست و گفت: در پروژه‌هایی مانند احداث راه، مسیرهای انتقال، کانال‌ها و خطوط انتقال انرژی که دارای مصوبه، ارزیابی یا مجوزهای قانونی هستند، درختانی که در مسیر اجرای پروژه قرار گرفته‌اند، پس از طی فرایند قانونی و نشانه‌گذاری، باید تعیین تکلیف شوند.

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی افزود: بخشی از درختان نیز بر اساس احکام قضایی یا سایر الزامات قانونی باید برداشت شوند و این موارد ارتباط مستقیمی با اجرای ماده 36 ندارد و ناشی از الزامات قانونی و اجرایی موجود است.

تأکید بر حفظ درختان زیستگاهی

پورمقدم با اشاره به دغدغه‌های مطرح‌شده درباره درختان زیستگاهی تصریح کرد: ما نیز بر حفظ درختان زیستگاهی تأکید داریم؛ چراکه این درختان برای حفظ تنوع زیستی و چرخه مواد غذایی در عرصه‌های جنگلی اهمیت دارند و در برنامه‌ریزی‌های طرح جدید این موضوع مورد توجه قرار گرفته است.

وی ادامه داد: در مواردی که برداشت درختان از نظر قانونی و فنی اجتناب‌ناپذیر باشد، تلاش شده است نحوه استفاده از منابع حاصل از آن به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که در راستای اجرای اقدامات حفاظتی و مدیریتی جنگل هزینه شود.

هزینه‌کرد 99 درصد درآمدها در خود طرح‌ها

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی با اشاره به منابع مالی اجرای طرح‌های نوین جنگلداری گفت: مجموع درآمدهای پیش‌بینی‌شده در این 28 طرح حدود یک رقم قابل‌توجه است و 99 درصد درآمد حاصل در خود طرح‌ها هزینه خواهد شد.

پورمقدم افزود: این درآمدها به‌عنوان درآمد دولت محسوب می‌شود و هزینه‌کرد آن نیز در چارچوب مقررات و برای اجرای اقدامات پیش‌بینی‌شده در همان طرح‌ها انجام خواهد شد.

وی در پایان گفت: بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، حدود 51 درصد هزینه‌های طرح‌ها به بخش‌های حفاظتی و حدود 49 درصد به سایر اقدامات اجرایی، احیایی و مدیریتی اختصاص خواهد یافت.

انتهای پیام/