از «خورشید» مجید مجیدی تا «در آغوش درخت»؛ کودکی در سینمای ایران به جشنواره آنکارا رسید

به گزارش خبرگزاری رزنیوز، سینمای ایران در سی‌وهفتمین دوره جشنواره فیلم آنکارا ترکیه، با دو فیلم در برنامه‌ای ویژه حضور پیدا می‌کند؛ برنامه‌ای که به‌جای مرور عمومی آثار سینمای ایران یا تمرکز بر یک فیلم‌ساز مشخص، موضوع کودکی را به‌عنوان نقطه اتصال دو اثر از دو نسل متفاوت سینمای ایران انتخاب کرده است.

این برنامه با عنوان «با هم بزرگ شدن؛ کودکی در سینمای ایران» (Birlikte Büyümek: İran Sinemasında Çocukluk) برگزار می‌شود و فیلم‌های «خورشید» ساخته مجید مجیدی و «در آغوش درخت» به کارگردانی بابک خواجه‌پاشا را در بر می‌گیرد. سی‌وهفتمین جشنواره فیلم آنکارا از ۱۲ تا ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۱ تا ۲۹ آبان ۱۴۰۵) برگزار می‌شود و این بخش در قالب برنامه‌های ویژه سینمای جهان آن قرار گرفته است.

کودکی در جهان نابرابری؛ روایت مجید مجیدی از کودکان کار

فیلم «خورشید» ساخته مجید مجیدی که در سال ۲۰۲۰ تولید شد، داستان گروهی از کودکان و نوجوانان را روایت می‌کند که در شرایط دشوار اقتصادی و اجتماعی زندگی می‌کنند. علی، شخصیت اصلی فیلم، همراه دوستانش برای یافتن گنجی پنهان وارد ماجرایی می‌شود که آن‌ها را به مدرسه‌ای در نزدیکی محل زندگی‌شان می‌کشاند؛ جایی که قرار است به‌ظاهر فرصتی برای دسترسی به گنج فراهم کند، اما مسیر داستان به مواجهه این کودکان با واقعیت‌های تلخ زندگی گره می‌خورد.

مجیدی در این فیلم بار دیگر به سراغ یکی از موضوعات پرتکرار در کارنامه سینمایی خود، یعنی کودکان و دشواری‌های زندگی آنان، رفته است. با این تفاوت که در «خورشید»، کودکان صرفا شخصیت‌هایی آسیب‌پذیر و نیازمند حمایت نیستند؛ آن‌ها در مواجهه با مشکلات، تصمیم می‌گیرند، تلاش می‌کنند و برای تغییر شرایط خود دست به عمل می‌زنند. فیلم از این مسیر، موضوعاتی مانند فقر، کار کودکان، محرومیت آموزشی و نابرابری اجتماعی را به تصویر می‌کشد.

«خورشید» در هفتادوهفتمین جشنواره فیلم ونیز نیز حضور داشت و جایزه مارچلو ماسترویانی بهترین بازیگر جوان را برای روح‌الله زمانی به ارمغان آورد. این فیلم همچنین نماینده سینمای ایران در نودوسومین دوره جوایز اسکار بود.

تأثیر تصمیم بزرگسالان بر جهان کودکان در «در آغوش درخت»

فیلم دوم این برنامه، «در آغوش درخت» ساخته بابک خواجه‌پاشا، محصول سال ۲۰۲۳ است؛ اثری که به‌جای پرداختن به محرومیت‌های اقتصادی و اجتماعی، بر روابط خانوادگی و تأثیر بحران‌های بزرگسالان بر زندگی کودکان تمرکز دارد.

داستان فیلم درباره زوجی است که پس از سال‌ها زندگی مشترک، در آستانه جدایی قرار گرفته‌اند. در این میان، دو فرزند خردسال آن‌ها با واقعیتی روبه‌رو می‌شوند که درک کامل آن برایشان دشوار است، اما پیامدهایش مستقیما بر زندگی و احساسات آن‌ها تأثیر می‌گذارد.

خواجه‌پاشا در این فیلم تلاش می‌کند جدایی والدین را از منظر کودکانی روایت کند که هنوز ابزار لازم برای فهم پیچیدگی‌های روابط بزرگسالان را ندارند. به این ترتیب، مسئله اصلی فیلم صرفا اختلاف یک زوج نیست، بلکه تأثیر این اختلاف بر امنیت عاطفی و دنیای ذهنی فرزندانشان است.

«در آغوش درخت» در چهل‌ودومین جشنواره فیلم فجر نیز حضور داشت و در نهایت به‌عنوان نماینده ایران برای رقابت در بخش بهترین فیلم بین‌المللی نودوهفتمین دوره جوایز اسکار انتخاب شد؛ انتخابی که توجه بیشتری را در سطح بین‌المللی به این اثر جلب کرد.

از دو نسل فیلم‌سازی تا یک دغدغه مشترک

قرار گرفتن این دو فیلم در کنار یکدیگر، از منظر انتخاب موضوعی نیز قابل توجه است. مجید مجیدی که بخش مهمی از کارنامه سینمایی‌اش با روایت زندگی کودکان و گروه‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده گره خورده، در «خورشید» به سراغ کودکان کار و محرومیت‌های اجتماعی می‌رود؛ در مقابل، بابک لطفی خواجه‌پاشا در «در آغوش درخت» دنیای کودکان را در مواجهه با بحران خانواده و تصمیم‌های والدین به تصویر می‌کشد.

با وجود تفاوت در بستر داستانی و شیوه روایت، هر دو فیلم کودکی را دوره‌ای مستقل از زندگی می‌دانند که نباید تجربه‌ها و آسیب‌های آن را صرفا از دریچه نگاه بزرگسالان ارزیابی کرد. در هر دو اثر، کودکان در مرکز روایت قرار دارند و مخاطب با پیامدهای تصمیم‌ها و شرایطی روبه‌رو می‌شود که خود آن‌ها در شکل‌گیری‌شان نقشی ندارند.

عنوان انتخاب‌شده برای این برنامه نیز بر همین وجه مشترک تأکید دارد؛ «با هم بزرگ شدن» نه‌تنها به تجربه رشد و گذر از کودکی اشاره می‌کند، بلکه می‌تواند یادآور نقش محیط اجتماعی و خانواده در شکل‌گیری جهان ذهنی نسل جدید باشد.

سینمای ایران در قاب جشنواره آنکارا

جشنواره فیلم آنکارا یکی از رویدادهای باسابقه سینمایی ترکیه است که در کنار رقابت‌های سینمای داخلی، برنامه‌هایی برای معرفی سینمای کشورهای دیگر و نمایش آثار بین‌المللی در نظر می‌گیرد. حضور سینمای ایران در این دوره نیز در همین چارچوب و در قالب یک برنامه موضوعی صورت گرفته است.

انتخاب دو فیلم ایرانی با محوریت کودکی، به‌جای آن‌که صرفا بر شهرت بین‌المللی یک فیلم‌ساز یا موفقیت یک اثر تکیه داشته باشد، امکان ارائه تصویری متنوع‌تر از دغدغه‌های سینمای ایران را فراهم می‌کند؛ تصویری که در آن، کودکی هم با مسائل اجتماعی و اقتصادی پیوند دارد و هم با روابط خانوادگی و عاطفی.

به این ترتیب، مخاطبان جشنواره آنکارا در این برنامه با دو روایت متفاوت از تجربه کودکی در سینمای ایران روبه‌رو می‌شوند؛ دو روایتی که اگرچه از نظر داستان و فضای اجتماعی تفاوت دارند، اما هر دو تلاش می‌کنند جهان بزرگسالان را از چشم کودکانی به تصویر بکشند که ناگزیرند با پیامدهای آن زندگی کنند.

مترجم: ریحانه اسکندری

منبع: سایت رسمی جشنوراه فیلم آنکارا

۵۹۲۴۴