از نقد استقبال کنید و در بند سانسور نمانید

به گزارش خبرگزاری رزنیوز به نقل از ستاد خبری چهل و سومین جشنواره بین‌المللی فیلم‌ کوتاه تهران، نشست تخصصی «سینما و رسانه؛ شباهت‌ها و تفاوت‌ها» آخرین نشست از سری نشست‌های «۴۳_۲۰» چهل و سومین جشنواره بین‌المللی فیلم‌ کوتاه تهران ۲۹ مهرماه با حضور عباس عبدی روزنامه و با اجرای اسماعیل باستانی در پردیس ملت برگزار شد.

عباس عبدی در ابتدای این نشست بیان کرد: من با سینما آشنایی خاصی ندارم به عنوان یک شهروند وقتی فیلمی می‌بینم از آن استفاده می‌کنم حتی اصطلاحات سینمایی را نمی‌شناسم البته نقد فیلم دارم ولی نقد من با نقد متخصصان سینما فرق دارد چون ما به عنوان یک مخاطب با مضمون فیلم کار داریم. به نظرم یک فصل مشترکی بین رسانه و فیلم وجود دارد که هر دوی اینها را در قالب رسانه می‌گنجاند همان فصل مشترک کمک می‌کند تا تجربه خودم را در زمینه رسانه منتقل کنم. اگر رسانه‌ را به عنوان محملی در نظر بگیرید که تولید و انتقال پیام را بر عهده دارد پس آنگاه می‌توانیم بگوییم هم روزنامه هم سینما رسانه هستند ولی تفاوت‌های آشکار هم دارند.

عبدی مطرح کرد: اولین نقطه مشترک رسانه و سینما بحث روایت یا حقیقت است‌. مثلا تلویزیون ایران روی «روایت» خیلی تاکید می‌کند. من هم موافقم که کار ما روایت است. حقیقت اما ممکن است مقداری متفاوت باشد اما پرسش اساسی این است که سینما و تلویزیون تا چه حد روایت محور و تا چه حد حقیقت محور است؟ پس از این نظر با روزنامه فرق دارد. پایه روایت محوری تلویزیون از حقیقت محوری آن پررنگ تر است و حتی می‌تواند تصاویری خیالی را به نمایش بگذارد اما روزنامه نمی‌تواند این کار را بکند در اینجا کار سینما و تلویزیون سخت‌تر است چون اگر روایت ناقض حقیقت باشد این خیانت است هر روایتی باید پایه‌ای از حقیقت داشته باشد البته شدت و ضعف آن فرق دارد.

وی اضافه کرد: مثلا اگه روایت شما پایه حقیقت نداشته باشد فقط چند بار شنیده می‌شود و دیگر عین چوپان دروغگو می‌شوید. متاسفانه این سیاست در ایران غلظت زیادی دارد مثلاً تلویزیون ایران خیلی روایت‌محور است و این اشتباهی است که نباید در سینما تکرار شود. به نظرم اولین مسأله‌ای که فیلمسازان جوان لازم است بدانند این است که باید روایت کنند اما باید روایت پایه‌ای از حقیقت داشته باشد. وقتی شما در فیلمی جعل تاریخی می‌کنید دیگر روایت نمی‌کنید بلکه حقیقت را جعل کرده‌اید. وجه روایتی سینما غلیظ تر است و باید به این موضوع خیلی توجه کنند.

وی با تاکید بر زاویه نگاه تصریح کرد: هنگام ساخت فیلم یکی از چیزهایی که برای کارگردان مهم است زاویه دوربین است‌ اما زاویه نگاه شما چگونه تنظیم می‌شود؟ در حالی که زاویه نگاه شما پیش از زاویه دوربین شما گرفته است پس بدون رسیدن به نظریه اجتماعی نسبت به جامعه خود نمی‌توانید فیلم‌هایی بسازید که روایتش جذاب باشد.

عبدی مطرح کرد: شک نکنید که واقعیت به طور عریان وجود ندارد. وقتی واقعیت و روایت‌های حقیقت‌پایه تلاقی کنند از جمع آن چیزی شکل می‌گیرد که البته همان هم می‌تواند در آینده تغییر کند. ما قرار نیست به واقعیت به شکل لخت و عریان دست پیدا کنیم اما می‌توانیم از روایت‌های مختلف به آن نزدیک شویم.

وی با بیان اینکه برخی فکر می‌کنند آزادی یک هدیه خدادادی است اما اصلا چنین چیزی وجود ندارد، گفت: آزادی یک ضرورت است نه یک ارزش گرچه می‌تواند ارزش هم باشد اما بیشتر یک ضرورت است مثلا در جوامع روستایی آزادی چه معنایی دارد؟ آنجا همه عین هم هستند. اما وقتی در جوامع توسعه یافته قرار می‌گیرید می‌فهمید آدم‌ها از روی مشابهت با هم اتحاد ندارند اتفاقا در جامعه مدرن بر حسب تفاوت‌ها اتحاد شکل می‌گیرد اینجاست که به آزادی نیاز پیدا می‌کنیم. پس اگر چنین به ماجرا نگاه کنیم، متوجه می‌شویم حقیقت هم محصول آزادی است.

عبدی گفت: سینما خودش پایه گفتگو است چون در عین حال که فیلم‌ها را می‌بینیم سازندگانش با آثار با ما صحبت می‌کنند. اگر می‌خواهید موفق شوید باید راهی برای خودتان باز کنید. سینماگران موفق ایرانی را نگاه کنید و ببینید دایره ارتباطاتشان با چه کسانی است. آنها با یک حوزه وسیعی حشر و نشر دارند که در میانشان ورزشکار، سیاستمدار و… وجود دارد. این ارتباطات می‌تواند باعث گسترش نگاه آنها شود. نباید دایره ارتباطات شما فقط با دوستان‌تان باشد چون آنها مدام شما را تایید می‌کنند پس هیچوقت راه نقد را علیه خودتان نبندید چون شما از همان نقدها سود می‌برید. گفتگوی شما با جامعه در درجه اول کارتان است و باید راه نقد را باز کنید و با نخبگان طیف‌های مختلف ولو کم گفتگو کنید.

این روزنامه‌نگار با بیان اینکه خیلی‌ها از نقد می‌ترسند در حالی که باید از آن استقبال کنند، گفت: در حال حاضر فیلمسازی بسیار راحت شده است اما بدانید که بدون زاویه دید هر کاری کنید بعدا پشیمان می‌شوید. باید بگویم قبلا طول می‌کشید فیلمساز به یک زاویه دید برسد اما با توجه به اینکه الان امکانات خیلی فراهم است به سرعت سراغ ساخت فیلم می‌روند اما چگونه باید به زاویه دید رسید؟ باید درک خوبی از جامعه‌شناسی داشته باشید و کتاب‌های مادر جامعه‌شناسی را بخوانید، تا حدی اقتصاد بفهمید، حدی از علم حقوق را بخوانید و… . در هر کاری باید مشاور داشته باشید ولی خودتان باید به اندازه‌ای بدانید که مشاور هم داشته باشید. تمام سینماگران موفق مسأله ای دارند و سعی می‌کنند به آن مسأله پاسخ دهند.

وی گفت: در ساخت یک فیلم نه تنها زاویه نگاه بلکه رویکرد هم مهم است. اگر می‌خواهید درباره جامعه ایران فیلم بسازید، بدانید فقط زاویه دوربین مهم نیست بلکه زاویه نگاه شما مهم است.

عبدی گفت: سینما به روز نیست و نمی‌تواند افشاگری کند. اصلا اگر به سراغ این حوزه بیاید نابود می‌شود. وقتی شما افشاگری می‌کنید تازه یک چیز آغاز می‌شود اما سینما که نمی‌تواند آغازکننده باشد. گاهی البته تصویرگری افشاگری می‌تواند یک سوژه سینما باشد. من معتقدم باید یاد بگیریم سانسور را دور بزنیم. ظرفیت سینما برای دور زدن سانسور بیشتر از روزنامه است چون ما در روزنامه فقط با کلمات سر و کار داریم ولی سینما با نور، فیلمبرداری و… سر و کار دارد پس قدرت سینما در یک امر سانسوری بیشتر از روزنامه است. برخی می‌گویند سانسور نمی‌گذارد کار کنیم که البته درست است اما یک روزنامه‌نگار یا سینماگر نباید منتظر بنشیند تا سانسور از بین برود بلکه باید موضوع را به گونه‌ای بگویند که نتوانند به کار او ایراد بگیرند و این مستلزم خلاقیت است. پس خودتان را در بند سانسور قرار ندهید بلکه باید از آن عبور کنید. سینماگر موفق سینماگری است که می‌تواند از آن عبور کند.

این روزنامه‌نگار در پایان درباره نقد بیان کرد: ادبیات نقد بسیار تعیین کننده است. پسوندهای «مغرضانه» «منفی» و… را که درباره نقد می‌گویند، کنار بگذارید. مثلا در حکومت می‌گویند ما از نقد سازنده حمایت می‌کنیم در حالی که نقد در ذات خود مخرب است بنابراین این واژه‌ها را کنار بگذارید. جلوی نقد نایستید چون ضرر می‌کنید حتی نقدهای بی‌ربط هم به درد شما می‌خورد. این را هم بدانید که کار شما نباید تبدیل به هویت شما شود اگر اینگونه شود حتما باخته اید.

243