جنگ تمدن‌ها؛ میتینگ تبلیغاتی آمریکا با رتوریک یونانی

به گزارش خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم، در نشست علمی «اسکندر، والرین، روبیو؛ فرجام رویای سلطه بر ایران» که به همت دانشگاه باقرالعلوم و خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم برگزار شد، دکتر علی‌اصغر اسلامی‌تنها با رویکرد رشته ارتباطات، سخنرانی مارک روبیو وزیر امور خارجه آمریکا را به‌عنوان یکی از کیس‌های مطالعاتی فوق‌العاده در حوزه ارتباطات مورد تحلیل قرار داد و آن را از زاویه سنت رتوریک واکاوی کرد.

سخنرانی هوشمندانه؛ پرهیز از نگاه تقلیل‌گرایانه

دکتر اسلامی‌تنها در آغاز سخنان خود اظهار داشت: نکته و زاویه‌ای که بنده می‌خواهم ارائه بکنم، طبیعتاً متناسب با رشته‌ای که خوانده‌ایم، از زاویه رشته ارتباطات خواهد بود. به نظر من، سخنرانی روبیو یکی از کیس‌های مطالعاتی فوق‌العاده در ارتباطات است و می‌شود از زاویه سنت‌های گوناگون نظری در ارتباطات این سخنرانی را مطالعه کرد. من از زاویه قدیمی‌ترین سنت نظریه‌پردازی ارتباطات، یعنی سنت رتوریک، نکات اندکی عرض می‌کنم.

وی با تأکید بر ضرورت نگاه علمی به این سخنرانی هشدار داد: اولین نکته این است که این سخنرانی را نباید تقلیل‌گرایانه نگاه بکنیم. دیدم برخی از سیاسیون ما خیلی با ادبیات بسیار غیرعلمی با این سخنرانی مواجه شدند. در این سخنرانی نه روبیو بی‌سواد است و نه دستگاه سیاست خارجی آمریکا که دارد متن این سخنرانی را برای وزیر خارجه‌اش آماده می‌کند.

اسلامی‌تنها تصریح کرد: به نظر من، سخنرانی بسیار هوشمندانه است و به لحاظ رتوریک فوق‌العاده است. از ابتدا تا انتهاش، تک‌تک واژه‌هایی که توش قرار داده شده، با هوشمندی قرار داده شده‌اند. این سخنرانی محصول یک تیم فکری و استراتژیک است و نباید آن را به سطح اظهارنظر شخصی یک مقام کاهش داد.

مخاطب اصلی؛ تمدن غربی و فراخوان تجدید حیات

اسلامی‌تنها مخاطب سخنرانی را چنین توصیف کرد: اگر بپرسیم دال مرکزی این خطابه چیست و مخاطب این سخنرانی کیست، به نظرم مخاطب این سخنرانی ما نیستیم. این سخنرانی را برای ایرانیان روبه‌رو نکرده است؛ مخاطب اولیه‌اش اروپایی‌ها و تمدن غربی است و آن‌ها را فراخوانی می‌کند.

وی افزود: کلیدی‌ترین مفهوم این سخنرانی، به نظر من، یکی از مفاهیم کلیدی سنت رتوریک است: مفهوم تیموس که روبیو با دقت این مفهوم را استفاده می‌کند. این مفهوم انسان‌شناختی را تا سطح تمدن‌شناختی ارتقا می‌دهد و تمدن اروپایی و آمریکای شمالی را به بازآرایی خودش فراخوان می‌دهد.

اسلامی‌تنها خاطرنشان کرد: روبیو می‌گوید که تمدن غربی دو راه بیشتر ندارد: یا راه افول یا تجدید عهد، تجدید حیات دوباره، که این کار با تیموس امکان‌پذیر است، نه با لوگوس. لوگوس مفهوم مرکزی تمدن یونانی است و خروجی تمدن غرب را جلوه‌های گوناگون لوگوس نماد و بیان می‌کنند؛ اینکه آخرین شکل لوگوس در قالب فناوری دیجیتال، تمدن دیجیتال و هوش مصنوعی را به ارمغان می‌آورد.

وی ادامه داد: روبیو توی این سخنرانی دارد ابتدا مخاطب غربی را به این نکته توجه می‌دهد که شما در چه وضعیتی هستید. سخنرانی در هفت اکتبر دارد انجام می‌شود، همان روز عملیات طوفان‌الاقصی در آتن. سخنرانی در آگورا انجام نمی‌شود؛ جایی است که خطیب قرار است آنجا خطابه تک‌گویانه بکند و تصمیم را اعلام بکند. این انتخاب مکان و زمان، خود بخشی از طراحی رتوریک سخنرانی است.

تیموس؛ نیروی حیات‌بخش تمدن‌ها

اسلامی‌تنها درباره مفهوم تیموس توضیح داد: خود کلمه تیموس، اگر بخواهیم خیلی دقیق باشیم، تیموس یعنی نفس؛ نیروی حیات‌بخش. آن تعبیری که خود روبیو استفاده می‌کند، می‌گوید آتش، در واقع شعله‌ور، قدرت، شجاعت و غرور. این تیموس قلب تمدن‌های بزرگ است؛ یعنی اگر قرار است تمدنی حرکت بکند، شعله‌ور باشد، پویا باشد و پرافتخار باشد، باید تیموس در آن فعال باشد.

وی تصریح کرد: غرب تیموسش را از دست داده. چرا؟ به‌خاطر اینکه غرب امروز از گذشته خودش پشیمان است. غرب امروز، حداقل در بخشی‌اش، از ملی‌گرایی بدش می‌آید. غرب امروز تجربه هیتلر را دارد، تجربه فاشیسم را دارد. غرب امروز مرزهای خودش را گشوده، بیش از تمدن‌های دیگر مهاجرپذیر است، بر اصالت‌های خودش گویا هیچ تأکیدی ندارد، یونان ارتش اسپارتی را ندارد و حتی بخش‌هایی از صنعت را برون‌سپاری کرده.

اسلامی‌تنها افزود: برای اینکه دوباره شکوه تمدن غربی برگردد، باید دوباره به تیموس برگردیم. لوگوس توانایی این کار را ندارد، چون لوگوس به سمت عدالت می‌رود؛ به سمت جهانی‌شدن می‌برد. تیموس این‌جوری نیست؛ تیموس شکوه است، حرارت است. این تمایز میان تیموس و لوگوس، کلید فهم کل سخنرانی روبیو است.

آشیل معاصر؛ از سقراط تا ترامپ

وی درباره ارجاعات یونانی سخنرانی گفت: وقتی ارجاعاتی به یونان باستان می‌کند، تمرکزش روی آشیل است تا سقراط. به نظر من، ایشان دارد می‌خواهد بگوید که آشیل معاصر، آشیل جدید و غالب است؛ آشیلی که پاشنه ندارد، پاشنه‌آشیل ندارد که ضربه‌پذیر باشد. شخصیت خود ترامپ هم قابلیت این را دارد که چنین آدمی باشد.

اسلامی‌تنها خاطرنشان کرد: نام ترامپ به معنای ورق‌بازی و برگ برنده است یا به معنای طبل پرسر‌وصدا. کاری که روبیو دارد انجام می‌دهد این است که آشیل معاصر را برای انسان غربی بیان می‌کند؛ این آشیل لوگوس ندارد، سقراط‌گونه نیست، ولی بسیار پرسر‌وصدا است و پرسر‌وصدا بودن و پرحرارتی، بازگرداندن حیات دوباره تمدن غربی است. این تصویرسازی، بخشی از طراحی رتوریک برای احیای روحیه تهاجمی غرب است.

ساخت هم‌جوهری با مخاطب غربی

اسلامی‌تنها در ادامه گفت: در رتوریک معاصر می‌گویند مسئله اصلی اقناع نیست؛ مسئله هم‌جوهری و هم‌ذات‌پنداری است. در این سخنرانی آقای روبیو، این فرایند ساخت هم‌جوهری از طریق ارجاعات مکرر به زمینه مشترک انسان غربی رخ می‌دهد.

وی توضیح داد: می‌گوید من اصالتاً اسپانیایی‌تبار هستم و بخشی از تمدن لاتین هستم. بسیاری از عناصر یونان در معماری دولت ما حک شده است. خود جمهوری، خود دموکراسی، شهری که قانون اساسی ما در آنجا زاده شد، فیلادلفیا، اساساً نامی یونانی دارد. استفاده از شکوه تمدن غرب، هنگامی که داشتند ساختار قانون اساسی آمریکا را می‌نوشتند، بیشترین ارجاع نه به فیلسوفان عصر روشنگری، بلکه به پلوتارک، زندگینامه‌نگار یونانی، است.

اسلامی‌تنها افزود: این ارجاعات مکرر، هم‌جوهری عمیقی با مخاطب غربی ایجاد می‌کند و او را در موقعیت هم‌ذات‌پنداری با پروژه تجدید حیات تمدنی قرار می‌دهد. این دقیقاً همان چیزی است که رتوریک معاصر به‌عنوان هدف اصلی خطابه مطرح می‌کند.

تیموس در تجربه انقلاب اسلامی

وی در جمع‌بندی تأکید کرد: اتفاقاً به نظر من، در فضای تمدنی خودمان هم یکی از مهم‌ترین کارهایی که امام این انقلاب انجام دادند، دقیقاً همین بود که دوباره به تیموس ما اشاره کردند. این جمله معروف حضرت امام که «ما می‌توانیم»، این روحیه است.

اسلامی‌تنها خاطرنشان کرد: وقتی این روحیه ایجاد بشود، بله، شما می‌توانید تمدن جدیدی بسازید، می‌توانید تاب‌آوری داشته باشید، بلکه بالاتر از تاب‌آوری، مقاومت داشته باشید و بسازید. شناخت دقیق رتوریک تمدنی طرف مقابل، یکی از ضروریات امروز فضای فکری و رسانه‌ای کشور است و این نشست گامی در جهت تبیین این ضرورت بود.

انتهای پیام/