خوانش تمدنی از پیام رهبر معظم انقلاب؛ از سنگر دفاع تا قله‌های پیشرفت

به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم، یوسف نوری وزیر اسبق آموزش و پرورش، درباره پیام رهبر انقلاب به مناسب آغاز تحصیلی سال تحصیلی، یادداشتی برای خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم با عنوان «خوانش تمدنی از پیام رهبر معظم انقلاب؛ از سنگر دفاع تا قله‌های پیشرفت» نوشته است که مشروح آن به شرح ذیل است: 

بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها، آغازی دوباره برای ایران اسلامی است. سال تحصیلی 1405 را به همه دانش‌آموزان، دانشجویان، معلمان، استادان و خانواده‌های ایرانی تبریک می‌گوییم. این آغاز، همزمان با یادآوری یاد و خاطره امام شهید و معمار کبیر تعلیم و تربیت (قدس سره)، شهیدان والامقام، معلمان و استادان شهید، دانشجویان و دانش‌آموزان شهید؛ به‌ویژه دانش‌آموزان مظلوم مدرسه شجره طیبه میناب است؛ کودکانی که قربانی جنگ شدند و اکنون به بخشی از تاریخ تعلیم و تربیت ایران و جهان تبدیل شده‌اند. در کنار این گرامیداشت، پیروزی ملت ایران بر استکبار جهانی را در نبردهای حماسه‌ساز اخیر نیز تبریک می‌گوییم؛ پیروزی‌ای که نشان داد مقاومت، ایمان و علم، سه‌ضلعی اقتدار ملی است و بی‌تردید نظام تعلیم و تربیت همانند دفاع مقدس هشت‌ساله نقش ممتازی در این افتخارآفرینی داشته است.

درآمدی بر یک پیام تمدنی و ارکان آن

پیام رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای (مدظله العالی) به مناسبت آغاز سال تحصیلی، تنها یک تبریک تقویمی نیست؛ یک نقشه راه تمدنی است. این پیام بر چند رکن استوار است: نخست، مدرسه و دانشگاه به‌عنوان «خانه دوم» و کانون تولید سرمایه انسانی؛ دوم، علم و تقوا به‌عنوان دو بال پیشرفت؛ سوم، هویت ملی و استقلال فرهنگی به‌عنوان ریشه‌های انسان ایرانی ـ اسلامی؛ چهارم، معلم و استاد به‌عنوان معماران شخصیت نسل آینده؛ و پنجم، پیوند نسل شهید با نسل امروز و فردا در یک زنجیره تمدنی. این ارکان، پیام امسال را از یک توصیه آموزشی به یک بیانیه تمدنی تبدیل می‌کند.

پیوند با منظومه فکری امام شهید

اگر این پیام را در کنار منظومه فکری امام و رهبر شهید انقلاب (قدس سره) بخوانیم، درمی‌یابیم که آموزش و پرورش در این نگاه، یک دستگاه هزینه‌بر نیست؛ بلکه «زیرساخت اصلی تمدن‌سازی» است. در این منظومه، مدرسه کارخانه تولید انسان و سرمایه تمدنی است، نه محل تولید صرف مدرک. سه ضلع این معماری عبارت است از: صیانت از جایگاه حاکمیتی آموزش و پرورش، تمرکززدایی و مدرسه‌محوری، و مشارکت شبکه‌ای و هم‌افزایی مردمی. پیام امسال نیز دقیقاً بر همین نقطه دست می‌گذارد: مدرسه و دانشگاه باید خانه دوم دانش‌آموز و دانشجو باشند؛ اما خانه‌ای برای خودافزایی در ارتباط با خدا، خانواده، همنوعان، دانش، مهارت و مسئولیت اجتماعی.

پیوند با سایر پیام‌های رهبر انقلاب

این پیام، حلقه‌ای از یک زنجیره است. در پیام حج، مبانی توحیدی، هویتی و اخلاقی جامعه مطلوب ترسیم می‌شود. در پیام روز معلم و کارگر، علم و عمل به‌عنوان دو بال پیشرفت معرفی می‌شوند و معلم و کارگر به‌عنوان حاملان جهاد فرهنگی و اقتصادی. در پیام هفته دولت، بر توجه فراراهبردی به فرهنگ، تعلیم و تربیت و نقش معلمان، استادان… تأکید می‌شود. و اکنون در پیام بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها، محل تولید نسلِ حامل این آینده، مدرسه و دانشگاه دانسته می‌شود. این سه پیام، سه حلقه از یک منظومه واحدند: پیام حج، مبانی و آینده تمدن نوین اسلامی را ترسیم می‌کند؛ پیام معلم و کارگر، حاملان را معرفی می‌کند؛ و پیام بازگشایی، کانون تولید را مشخص می‌سازد.

معلم، معمار سرمایه انسانی و حلقه اتصال تمدن

یکی از عمیق‌ترین بخش‌های پیام، پایان آن است: پس از سخن گفتن از علم، آینده، دانش‌آموز، هویت و قدرت ملی، سخن به معلم و استاد می‌رسد و بر تکریم آنان و ضرورت توجه به معیشتشان تأکید می‌شود. این تصادفی نیست. معلم صرفاً انتقال‌دهنده محتوای کتاب نیست؛ تولیدکننده سرمایه انسانی و شکل‌دهنده شخصیت نسل آینده است و باید برای آنان برنامه‌ریزی حکیمانه داشت. در این منظومه، دولت سیاستگذار و پشتیبان است، مدرسه کانون تحقق است، اما معلم حامل و عامل اصلی تحول است. معلم، حلقه اتصال سیاست تمدنی با انسان آینده است. و این همان نقطه‌ای است که پیام روز معلم و کارگر را به پیام بازگشایی مدارس پیوند می‌زند.

دفاع مقدس و جهاد علمی؛ پیوند دو نسل

پیام آغاز سال تحصیلی، در آستانه هفته دفاع مقدس، عمق عاطفی دیگری می‌یابد. رهبر معظم انقلاب یاد دانش‌آموزان، دانشجویان، معلمان و استادان شهید جنگ‌های تحمیلی و دفاع‌های مقدس را گرامی داشته و از جای خالی آنان در مدارس و دانشگاه‌ها سخن گفته‌اند. اما این پیوند میان مدرسه و دفاع از ایران، پدیده‌ای تازه نیست. در دوران دفاع مقدس، بیش از 195 هزار دانش‌آموز و دانشجو به جبهه‌ها اعزام شدند و 36 هزار دانش‌آموز و 4 هزار معلم به شهادت رسیدند. امروز، همان نیمکت‌ها باید به میدان جهاد علمی، فناوری و نوآوری تبدیل شوند. نسل شهید، از کشور در میدان دفاع کرد؛ نسل معلم و کارگر، فرهنگ و اقتصاد کشور را می‌سازد؛ و نسل دانش‌آموز و دانشجو باید مرزهای علم و فناوری را درنوردد و مدرسه، نقطه اتصال این دو نسل است.

مدرسه، هسته فراحکمرانی نه آخرین حلقه دیوان‌سالاری

در پیام امسال، مدرسه «خانه دوم» معرفی می‌شود و بر حرمت، شأن و نقش تربیتی آن تأکید می‌گردد. این نکته بسیار مهم است؛ زیرا مدرسه صرفاً آخرین حلقه اجرای سیاست‌های وزارتخانه نیست؛ بلکه کانون تحقق تحول است. اگر قرار است علم، اخلاق، هویت، مهارت و مسئولیت اجتماعی در نسل جدید ساخته شود، محل واقعی این فرایند «مدرسه» است، نه صرفاً ستاد و وزارتخانه. این برداشت با سند تحول بنیادین نیز همخوان است؛ سند رسمی بر تحول همه مؤلفه‌های نظام تعلیم و تربیت، مشارکت خانواده و مردم، خلاقیت و نوآوری و «معلم‌محوری» تأکید دارد. مدرسه، هسته فراحکمرانی است، نه آخرین حلقه دیوان‌سالاری.

علم، از دانایی فردی تا قدرت ملی

وجه مهم دیگر این منظومه، تبدیل «علم» از یک امر فردی به یک مؤلفه قدرت ملی است. پیام بازگشایی، دانش‌آموز و دانشجو را به شکستن مرزهای دانش، فتح قله‌های پیشرفت، تقویت توانایی و ساختن آینده ایران فرا می‌خواند. در این نگاه، مدرسه فقط محل انتقال محفوظات و دانشگاه صرفاً محل اعطای مدرک نیست؛ هر دو باید کارخانه تولید سرمایه انسانی، نوآوری و اقتصاد باشند. تعبیر «العلم سلطان» را می‌توان به‌عنوان یک کلید مفهومی فهم کرد: دانشی که به توانایی، مهارت، اخلاق و مسئولیت تبدیل شود، می‌تواند به قدرت سازنده یک ملت تبدیل گردد. علم بدون هویت، سرمایه انسانی قابل انتقال می‌سازد؛ و هویت بدون علم، سرمایه فرهنگی کم‌توان. اما علم + هویت + اخلاق + مهارت، سرمایه راهبردی ایران را تشکیل می‌دهد.

جمع‌بندی

در نهایت، پیام آغاز سال تحصیلی 1405 را می‌توان یک «متن فشرده تمدنی» دانست: متنی که در آن، مدرسه از یک واحد اداری به کانون تمدن‌سازی، معلم از کارگزار آموزشی به معمار سرمایه انسانی، دانش‌آموز از دریافت‌کننده آموزش به حامل آینده ایران، علم از دانایی فردی به قدرت ملی، و شهادت از خاطره تاریخی به مسئولیت نسل جدید تبدیل می‌شود. امسال، صدای نخستین زنگ مدرسه‌ها باید در کنار شادی بازگشایی، یادآور سکوت کلاس‌های میناب نیز باشد؛ کلاسی که دانش‌آموزانش در محضر امام شهیدشان حاضر و ناظرند. شاید بهترین ادای احترام به آنان این باشد که مدرسه ایرانی را به کانون علم، اخلاق، هویت، خلاقیت و امید تبدیل کنیم؛ تا از میان همان نیمکت‌هایی که روزی شاهد فقدان ظاهری فرزندان ایران بودند، نسلی برخیزد که قله‌های علم و پیشرفت را فتح کند. آینده از آن تمدن نوین اسلامی است؛ تمدنی که در کلاس‌های درس، با دستان معلمان و با همت دانش‌آموزان ساخته می‌شود. به فرموده رهبر معظم انقلاب؛ «آنچه در این زمینه مسلّم است، عقربه زمان به عقب برنمی‌گردد و… آینده متعلّق به امّت اسلامی و تمدن نوین اسلامی است و هر یک از ما می‌توانیم به اندازه همّت، ظرفیت و مسئولیت خود در تحقّق این آینده و نزدیک‌تر شدن به آن ایفای نقش کنیم.»

منابع:

1- پیام رهبر انقلاب به مناسبت بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها

2- پیام رهبر انقلاب به حجاج بیت‌الله الحرام

3- پیام رهبر انقلاب به مناسبت روز کارگر و روز معلم

4- پیام رهبر انقلاب به مناسبت هفته دولت

5- فرمایشات امام شهید در آخرین دیدار با معلمان (27 اردیبهشت 1404)

6- بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی (1397)

7- سیاست‌های کلی ایجاد تحول بنیادین در آموزش و پرورش (1392)

8- فرمایشات امام شهید در دیدار معلمان، 14/02/1390

9- فرمایشات امام شهید در دیدار معلمان، 12/02/1402

10- فرمایشات امام شهید در دیدار معلمان، 14/02/1390

انتهای پیام/