زوال عقل از شکم آغاز می‌شود؛ اثبات نقش مستقیم چربی احشایی در پیری مغز

دانشمندان سال‌هاست از ارتباط بین چاقی و افزایش خطر زوال عقل آگاه هستند. اما آیا تا به حال فکر کرده‌اید که نه تنها میزان چربی، بلکه محل تجمع آن در بدن نیز می‌تواند تعیین‌کننده‌ی سلامت مغز شما باشد؟ مطالعه‌ای جدید نشان می‌دهد چربی ذخیره‌شده در بخش‌های مختلف بدن، هر کدام تأثیرات متفاوتی بر ساختار و عملکرد مغز دارند و برخی از آن‌ها، به ویژه چربی احشایی، به طور مستقیم با پیری سریع‌تر مغز و افزایش خطر زوال عقل مرتبط هستند.

پژوهشگران دانشگاه پلی‌تکنیک هنگ‌کنگ با بررسی توزیع چربی در بدن، اسکن‌های مغزی و نمرات شناختی بیش از ۱۸هزار نفر از پایگاه داده‌ی بیوبانک بریتانیا متوجه شدند محل تجمع چربی در بدن، به شدت با سرعت پیری مغز مرتبط است و این ارتباط با وزن یا شاخص توده بدنی قابل‌تشخیص نیست.

نکته‌ی کلیدی و مهم‌ترین یافته‌ی مطالعه این است که چربی احشایی (چربی جمع‌شده در اطراف اندام‌های داخلی مانند کبد، روده و قلب) تنها نوعی از چربی بود که به‌طور مستقیم با آسیب به ماده‌ی سفید مغز مرتبط شناخته شد.

ماده‌ی سفید نقش «سیم‌کشی» مغز را برعهده دارد و سیگنال‌ها را بین نورون‌ها منتقل می‌کند. آسیب به این بخش از مغز با اختلال شناختی عروقی و بیماری رگ‌های کوچک مغزی مرتبط است که خود از عوامل خطر جدی برای زوال عقل محسوب می‌شوند.

گرچه مطالعه به طور مستقیم به بررسی علت ارتباط نپرداخته، پژوهشگران معتقدند که التهاب مزمن و خفیف ناشی از چربی احشایی ممکن است به خود مغز سرایت کند و باعث التهاب عصبی شود.

به گفته‌ی پژوهشگران، چربی جمع‌شده دور اندام‌های داخلی، مواد شیمیایی التهابی تولید می‌کند. این مواد از طریق خون در سراسر بدن پخش می‌شوند و التهاب خفیف اما مزمن ایجاد می‌کنند. این التهاب به مغز هم می‌رسد و باعث می‌شود که بخش‌های ارتباطی مغز (ماده‌ی سفید) ملتهب و تخریب شوند.

در مقابل، چربی‌هایی که در بازوها، تنه و پاها ذخیره می‌شوند، مواد التهابی کمتری تولید می‌کنند و بنابراین خطر کمتری برای مغز دارند. این موضوع با تحقیقات قبلی که مسیر انسولین و قند خون را در پیری مغز دخیل می‌دانستند، هماهنگ است. به زبان ساده‌تر، چربی احشایی مثل کارخانه‌ی تولید التهاب عمل می‌کند. این کارخانه مدام مواد شیمیایی التهابی تولید می‌کند که از طریق خون به مغز می‌رسند. با گذشت زمان، این مواد به بافت مغز آسیب می‌زنند و روند پیری آن را سرعت می‌بخشند.

به عبارت دیگر، با تغییر سبک زندگی، مانند پیروی از رژیم غذایی سالم و انجام ورزش منظم، می‌توان چربی احشایی را کاهش داد. این کار نه تنها به سلامت عمومی بدن کمک می‌کند، بلکه می‌تواند راهی تازه و مؤثر برای پیشگیری از بیماری‌های عصبی مانند آلزایمر و پارکینسون باشد.

با وجود یافته‌های امیدوارکننده، پژوهشگران خاطرنشان می‌کنند که مطالعه از نوع مشاهده‌ای است و برای شناسایی عوامل علّی مستقیم و تأیید مکانیسم‌های دقیق، به تحقیقات بیشتری نیاز دارند. با‌این‌حال، پژوهش به وضوح نشان می‌دهد که برای حفظ سلامت مغز، باید به جای تمرکز صرف بر وزن، به کیفیت و محل توزیع چربی بدن نیز توجه کنیم.

پژوهش در ژورنال Nature Mental Health منتشر شده است.