وقتی هزینه دسته‌گل می‌تواند گرهی از زندگی خانواده‌ی متوفی باز کند

خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم، سعید شیری: وقتی یکی از اعضای یک خانواده از دنیا می‌رود، علاوه بر غم و فشار روحی، گاهی مشکلات اقتصادی هم به سراغ خانواده می‌آید. این مسئله برای خانواده‌های کم‌درآمد و حتی بخش زیادی از طبقه متوسط جامعه جدی‌تر است. هزینه‌های مراسم، پذیرایی، رفت‌وآمد و دیگر مخارجی که در روزهای اول پس از فوت ایجاد می‌شود، می‌تواند فشار بیشتری بر خانواده وارد کند. در چنین شرایطی شاید بد نباشد بعضی از رسم‌های رایج خود را دوباره بررسی کنیم و ببینیم آیا همه این هزینه‌ها واقعاً لازم است یا می‌توان بخشی از آنها را به کاری تبدیل کرد که هم برای خانواده متوفی فایده داشته باشد و هم ثواب بیشتری برای او به همراه بیاورد.

در روایتی از امام صادق علیه‌السلام آمده است: «الْأَکْلُ عِنْدَ أَهْلِ الْمُصِیبَهِ مِنْ عَمَلِ الْجَاهِلِیَّهِ، وَالسُّنَّهُ الْبَعْثُ إِلَیْهِمْ بِالطَّعَامِ»؛ غذا خوردن نزد خانواده مصیبت‌دیده از کارهای جاهلیت است و سنت آن است که برای آنان غذا فرستاده شود. این روایت دست‌کم یک نکته مهم دارد: خانواده‌ای که داغ دیده است، نباید در روزهای سخت خود درگیر پذیرایی از دیگران شود. قرار است دیگران باری از دوش خانواده بردارند، نه اینکه بار تازه‌ای بر دوش آنان بگذارند. البته امروز بسیاری از این کارها به عرف تبدیل شده و کنار گذاشتن آنها ساده نیست، اما حتی اگر نتوان همه این رسم‌ها را تغییر داد، هر فرد می‌تواند از خودش شروع کند و تا جایی که می‌تواند هزینه‌های اضافی را کاهش دهد.

یکی از این هزینه‌ها، مراسم‌های پرخرجی است که گاهی در مسجد یا اماکن دیگر برگزار می‌شود؛ میوه‌های متعدد، پذیرایی مفصل و هزینه‌هایی که شاید بخش مهمی از آنها ضرورتی نداشته باشد. در برخی مناطق و میان بعضی خانواده‌ها، این موضوع مورد توجه قرار گرفته و از پذیرایی‌های سنگین در مراسم ترحیم کم شده است. این کار فقط باعث کاهش هزینه نیست؛ از یک چشم‌وهم‌چشمی هم جلوگیری می‌کند. وقتی یک خانواده برای مراسم خود پذیرایی مفصل داشته باشد، خانواده دیگر هم ممکن است احساس کند نباید کمتر از آن برگزار کند و همین روند ادامه پیدا می‌کند. در نهایت، خانواده‌ای که عزیزش را از دست داده، علاوه بر تحمل مصیبت، با یک صورت‌حساب سنگین هم روبه‌رو می‌شود.

دسته‌گل‌هایی که هزینه آنها می‌تواند جای دیگری خرج شود

دسته‌گل هم یکی دیگر از همین هزینه‌هاست؛ به‌خصوص وقتی خانواده متوفی از نظر مالی وضعیت خوبی داشته باشد و افراد مختلف برای نشان دادن محبت، احترام یا حتی حفظ ارتباطات اجتماعی و یا خودنمایی دسته‌گل‌های گران‌قیمت بفرستند. اصل هدیه دادن گل ایرادی ندارد و نمی‌توان نیت همه افراد را یکسان دانست. اما سؤال اینجاست که آیا همیشه لازم است برای یک دسته‌گل هزینه قابل توجهی پرداخت شود؟ اگر همان مبلغ به خانواده‌ای نیازمند داده شود یا به نیت متوفی صرف کمک به یک بیمار، یتیم یا خانواده کم‌برخوردار شود، آیا اثر بیشتری نخواهد داشت و به ثواب اخروی نزدیک‌تر نیست؟ به‌ویژه در شرایط اقتصادی امروز، شاید وقت آن رسیده باشد که میان «احترام نشان دادن» و «هزینه کردن برای تشریفات» تفاوت بگذاریم.

کمک به خانواده متوفی، همدردی واقعی‌تر است

گاهی بهترین تسلیت این نیست که چیزی به مراسم اضافه کنیم، بلکه این است که بخشی از فشار خانواده را کم کنیم. ممکن است یک خانواده پس از فوت سرپرست یا یکی از اعضای اصلی خود، با هزینه‌های درمان، بدهی، اجاره خانه یا مخارج زندگی روبه‌رو باشد. در چنین شرایطی، یک کمک مالی محترمانه می‌تواند بسیار بیشتر از یک دسته‌گل به کار آنان بیاید. حتی اگر خانواده متوفی نیاز مالی نداشته باشد، می‌توان همان هزینه را به نیت او صدقه داد. صدقه برای میت در منابع دینی مورد تأکید قرار گرفته و در فقه نیز اصل صدقه دادن برای متوفی و رسیدن ثواب آن به او پذیرفته شده است.

شب اول؛ هزینه برای تشریفات یا کاری برای آرامش متوفی؟

در فرهنگ شیعه برای شب اول قبر، علاوه بر نماز شب دفن، بر صدقه دادن برای میت هم تأکید شده است بلکه اهل بیت علیهم‌السلام اولویت را بر صدقه گذاشتند و روایت شده اگر کسی برای میت صدقه‌ای نیابد، می‌تواند نماز مخصوصی برای او بخواند؛ لذا در فتوای آیت‌الله سیستانی آمده «برای میّت در شب اوّل دفن، صدقه داده شود» که در شمار مستحبات آمده است.

پس شاید به جای آنکه همه توان خود را صرف تشریفات کنیم، بخشی از هزینه‌ها را به کاری اختصاص دهیم که مستقیماً به نیت متوفی انجام می‌شود و ثواب آن به او هدیه می‌شود.

وقت آن است که از خودمان شروع کنیم؛‌ قرار نیست با یک بخشنامه، همه رسم‌های مجالس ترحیم تغییر کند. بسیاری از این رفتارها سال‌هاست وارد زندگی مردم شده و به عرف تبدیل شده است. اما تغییر فرهنگی معمولاً از رفتارهای کوچک شروع می‌شود. می‌توانیم از خودمان شروع کنیم؛ در مراسم ترحیم به جای دسته‌گل گران‌قیمت، در صورت مناسب بودن شرایط، کمک مالی کنیم، یا همان مبلغ را به نیت متوفی به نیازمندی برسانیم. می‌توانیم از پذیرایی‌های غیرضروری کم کنیم و به خانواده داغ‌دیده نشان دهیم که آمده‌ایم تا باری از دوش آنها برداریم، نه اینکه هزینه تازه‌ای به آنها تحمیل کنیم. شاید وقت آن رسیده باشد که در مراسم ترحیم، همدردی را از تشریفات جدا کنیم و هزینه‌ای را که قرار است صرف ظاهر مراسم شود، به کمکی واقعی برای یک انسان نیازمند تبدیل کنیم.

انتهای‌پیام/