پتانسیل بازگشت نخبگان و نقش آنان پس از جنگ رمضان

به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم، در پی رخدادهای جنگ رمضان، یکی از جلوه‌های مهمِ شکل‌گرفته در میان ایرانیان، افزایش تمایل نخبگان و متخصصان خارج از کشور برای بازگشت، همکاری یا ایفای نقش در بازسازی کشور بوده است. این روند، که هم در گزارش‌های رسمی و هم در روایت‌های میدانی دیده می‌شود، نشان‌دهنده شکل‌گیری سطحی تازه از همبستگی ملی و مسئولیت‌پذیری جمعی است.

*بازگشت ایرانیان در روزهای جنگ، روایتی از همبستگی و مسئولیت‌پذیری

بر اساس مشاهدات میدانی مستندسازان و گزارش‌های منتشرشده، در روزهای پر التهاب جنگ رمضان برخلاف باور عده‌ای، گروه‌های مختلفی از ایرانیان خارج از کشور داوطلبانه به مرزها بازگشتند تا لحظات سخت جنگ را کنار خانواده‌های خود و در وطن باشند. 

این بازگشت‌ها، که در ویدئوها و تصاویر متعددی ثبت شده، بخشی از یک جریان گسترده‌تر است که نشان‌دهنده پیوند عاطفی، حس وظیفه و مسئولیت اجتماعی ایرانیان نسبت به سرزمین‌شان است؛ پیوندی که حتی در شرایط بحرانی نیز فعال باقی مانده است و پتانسیلی است که اگر به درستی هدایت شود قابلیت تبدیل به سرمایه نیروی انسانی کارآمد را برای کشور خواهد داشت.

*حضور نخبگان ایرانی خارج از کشور در جریان جنگ

در جریان جنگ، گزارش‌هایی منتشر شد که نشان می‌داد ایرانیان متخصص و نخبه در کشورهای مختلف، علاوه بر کمک‌های انسان‌دوستانه، در حوزه‌های علمی، مهندسی، پزشکی و فنی نیز برای همکاری داوطلب شده‌اند.

این جریان چند پیامد مهم دارد:

بازگشت یا همکاری دورکاری نخبگان به‌عنوان بخشی از زنجیره بازسازی علمی  

افزایش توجه به ایران در میان نسل دوم و سوم ایرانیان مهاجر

تمایل به مشارکت در پروژه‌های علمی و فناوری ایران پس از بحران

این نشانه‌ها بیانگر یک «سرمایه عاطفی و دانشی پنهان» در میان ایرانیان خارج از کشور است که در موقعیت‌های بحرانی فعال می‌شود.

*ایران؛ مقصد بازگشت نخبگان در دوره پساجنگ

بخش مهمی از این موج بازگشت، ریشه در عواملی دارد که در متن‌های میدانی نیز تکرار شده است مثل :حساس تعلق و وطن‌دوستی ایرانیان در خارج از کشور، نقشی که آنان برای خود در آینده علمی و فناورانه کشور قائل‌اند،گرایش به مشارکت در بازسازی علمی، اقتصادی و انسانی پس از جنگ و ارزش‌های فرهنگی و خانوادگی که در بحران‌ها پررنگ‌تر می‌شود.این انگیزه‌ها با گزارش‌های دانشگاهی مبنی بر رغبت فزاینده متخصصان برای همکاری با ایران هم‌خوان است.

*نخبگان علمی و مسئولیت آنان در بازسازی پساجنگ

بسیاری از آنان اعلام آمادگی کرده‌اند تا دانش، شبکه ارتباطی و تجربه علمی خود را در خدمت بازسازی زیرساخت‌های علمی و انسانی کشور قرار دهند.  این گروه‌ها خود را بخشی از مسیر آینده ایران می‌بینند و باور دارند که دانش ایرانیان می‌تواند شکاف‌های ایجادشده در دوران جنگ را جبران کند. این همان پیوندی است که در گزارش‌های دانشگاهی با عنوان «مهاجرت معکوس نخبگان» شناخته می‌شود.

*پزشکیان: نخبگان و دانشگاهیان برای حل مشکلات کشور به میدان بیایند

رئیس‌جمهور نیز در روزهای گذشته و طی بازدید خود از وزارت علوم  با تأکید بر نقش محوری دانشگاه‌ها در حل مسائل کشورخواستار ورود فعال‌ اساتید و دانشجویان به میدان شد. پزشکیان با اشاره به ضرورت حضور فعال‌تر جوانان و دانشجویان در عرصه‌های اجتماعی و اقتصادی گفت: امروز زمان آن است که همه ظرفیت‌ها برای ساختن کشور به میدان بیایند و رقابت در نوآوری، خلاقیت و حل مسئله جایگزین هرگونه انفعال شود. هر فردی که توانایی حل مسئله دارد باید مسئولیت بپذیرد و در مسیر پیشرفت کشور نقش ایفا کند.

وی همچنین با تأکید بر رویکرد تفویض اختیار در مدیریت کشور افزود: در سال‌های اخیر تلاش شده بخشی از اختیارات به مدیران استانی و اجرایی واگذار شود تا روند تصمیم‌گیری‌ها تسهیل و کارآمدی افزایش یابد و این رویکرد نتایج مثبتی نیز به همراه داشته است. در همین راستا ما همانگونه که از ابتدای آغاز به کار دولت مورد تأکید بوده آمادگی داریم هرگونه اختیار لازم برای حل مسایل و پیشبرد طرح‌ها و برنامه ملی کشور در حوزه‌های مختلف را به دانشگاه واگذار کنیم.

*مهاجرت نخبگان 30 درصد کاهش یافت

در همین راستا طی روزهای گذشته معاونت علمی ریاست جمهوری نیز گزارشی در خصوص کاهش مهاجرت نخبگان منتشر کرد. 

طبق این گزارش در اجرای وعده‌های ریاست جمهوری و با هدف تثبیت و ماندگاری اعضای جوان هیئت علمی، تاکنون 2815 واحد مسکونی یا زمین به این قشر تخصیص یافته است. همچنین، با اجرای طرح حمایت از دانشجویان دکتری تمام‌وقت، پرداخت ماهانه 15 میلیون تومان به پژوهشگران این مقطع آغاز شد که نقشی کلیدی در کاهش دغدغه‌های معیشتی آنان داشته است.

در قالب «طرح جهت»، 256 دانش‌آموخته برتر دکتری از دانشگاه‌های داخلی و خارجی برای عضویت در هیئت علمی دانشگاه‌ها جذب شدند. افزون بر این، هزار استعداد برتر پس از ارزیابی صلاحیت‌ها، جهت تصدی مناصب کلیدی به دستگاه‌های اجرایی کشور معرفی شدند.

همچنین در اقدامی نوآورانه، 3273 نفر از استعدادهای برتر به جای گذراندن خدمت نظامی سنتی، با اجرای پروژه‌های راهبردی مورد نیاز ستاد کل نیروهای مسلح، دوره خدمت خود را به فرصتی برای اثرگذاری تخصصی و ملی تبدیل کردند.

در نتیجه این اقدامات یکپارچه، میزان مهاجرت در دانشگاه‌های تابعه وزارت علوم 30 درصد و در جامعه پزشکان 18 درصد کاهش یافته است؛ دستاوردی که نشان از اثربخشی رویکرد سیستمی در حفظ سرمایه انسانی کشور دارد.

می‌توان گفت جنگ رمضان نه‌تنها خروج نخبگان را تشدید نکرد،  بلکه موجب افزایش بازگشت، همکاری داوطلبانه و فعال شدن پیوندهای عاطفی و علمی ایرانیان خارج از کشور شد. این موج بازگشت و مشارکت، اگر در قالب برنامه‌های علمی و دانشگاهی هدایت شود، می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین فرصت‌های تاریخی برای بازسازی علمی کشور، تقویت حلقه‌های نوآوری و ارتقای سرمایه انسانی باشد.

انتهای پیام/