کشف غول «یتیم»؛ سیاه‌چاله‌ای کلان‌جرم در مکانی غیرمنتظره مشغول ستاره‌خواری است

کهکشان موردنظر خودش یک سیاه‌چاله کلان‌جرم مرکزی دارد که جرم آن حدود ۶۶۰ میلیون برابر جرم خورشید برآورد می‌شود. اما سیاه‌چاله دوم که در حاشیه کهکشان و در حال حرکت مشاهده شده، بسیار سبک‌تر است و جرمش «تنها» حدود ۱٫۲۳ میلیون برابر جرم خورشید تخمین زده می‌شود.

این سیاه‌چاله سرگردان در مقایسه با سیاه‌چاله مرکزی کهکشانش بسیار کوچک‌تر است، اما همچنان جرمی عظیم دارد. برای مقایسه، جرم سیاه‌چاله کمان ای* (*Sagittarius A) که در مرکز کهکشان ما واقع شده است، به حدود ۴٫۶ میلیون برابر جرم خورشید می‌رسد.

رویداد گسست کشندی حاشیه کهکشان نخستین‌بار توسط «ابزار بررسی اجرام گذرای زویکی» شناسایی شد که در رصدخانه پالومار در جنوب کالیفرنیا قرار دارد و وظیفه‌اش یافتن درخشش‌های عجیب و گذرای کیهان است. پژوهشگران پس از مشاهده این نور درخشان، بررسی‌های بیشتری با استفاده از رصدخانه اخترفیزیکی جنوبی در شیلی و تلسکوپ فضایی سوئیفت انجام دادند.

مشاهدات نشان داد که این رویداد گسست کشندی در نور فرابنفش، از کل کهکشان میزبان خود نیز پرنورتر است. درخشندگی آن معادل تابش هم‌زمان ۱۰ میلیارد خورشید بود.

پرسش مهم این است که این سیاه‌چاله سرگردان از کجا آمده است. یک احتمال این است که سه کهکشان با هم ادغام شده‌اند و سبک‌ترین سیاه‌چاله کلان‌جرم میان آن‌ها به بیرون پرتاب شده است. احتمال دیگر این است که ادغام کهکشانی (حتی یک ادغام دوتایی) هنوز در جریان باشد و این سیاه‌چاله در مسیر حرکت خود به سوی مرکز کهکشان، جایی که با سیاه‌چاله بزرگ‌تر روبه‌رو خواهد شد، ستاره‌ای نگون‌بخت را «بلعیده» است.

استاین افزود: «کشف‌های بیشتر می‌توانند منشأ این سیاه‌چاله ظاهراً «یتیم» را آشکار کنند. پرسش علمی کلیدی که می‌خواهیم به آن پاسخ دهیم این است: سیاه‌چاله‌های سرگردان چقدر رایج هستند؟»

پژوهش اخیر نشان می‌دهد که رویدادهای گسست کشندی می‌توانند برای آشکارسازی حضور سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم سرگردان مورد استفاده قرار گیرند؛ مشابه چیزی که تلسکوپ فضایی هابل در سال ۲۰۲۵ مشاهده کرد. مدل‌های نظری نشان می‌دهند که این سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم خارج از مرکز کهکشان، ممکن است در واقع بسیار رایج باشند.

مطالعه در نشریه Astrophysical Journal Letters منتشر شده است.