کشف یک فیلم ۱۰۰ ساله؛ یک فیلم اسکاتلندی می‌تواند تاریخ سینما را تغییر دهد

به گزارش خبرگزاری رزنیوز به نقل از گاردین، تا نزدیک به یک قرن، «خواننده جاز» به‌عنوان نخستین فیلم بلند تاریخ سینما که در آن دیالوگ به‌صورت همزمان با تصویر شنیده می‌شود و به اصطلاح «فیلم ناطق» است، شناخته می‌شد و زبان انگلیسی نیز نخستین زبان سینما به شمار می‌آمد. اما یک کشف اتفاقی ممکن است تاریخ سینما را دگرگون کند؛ چرا که شواهد نشان می‌دهد یک فیلم اسکاتلندی، آن هم فیلمی ساخته‌شده در گلاسکو و با فیلمنامه‌ای به زبان اسکاتلندی، یک سال زودتر از «خواننده جاز» ساخته و نمایش داده شده است.

این کشف را مارک دیوید جیکوبز، تاریخ‌نگار و به گفته خودش «خوره سینما»، انجام داده است. او هنگام تحقیق برای نگارش کتابی درباره نخستین موج فیلم‌های ناطق بریتانیا، به داستان فیلم «تا زنگ‌ها به صدا درآیند» برخورد.

این فیلم ۴۶ دقیقه‌ای که در سراسر آن دیالوگ‌ها و صدای همزمان با تصویر وجود دارد، در اکتبر ۱۹۲۶ در ادینبرو به نمایش درآمد؛ یعنی یک سال پیش از آنکه «خواننده جاز» با بازی آل جولسون در نیویورک روی پرده برود، با استقبال گسترده مواجه شود و جایگاه خود را در تاریخ سینما تثبیت کند.

جیکوبز درباره اهمیت این کشف گفت: «این آغاز چیزی بود که ما امروز سینمای مدرن می‌دانیم. در آن زمان، سینما یک هنر کاملاً جدید بود و اگر این جریان در بریتانیا ادامه پیدا می‌کرد، شاید تاریخ متفاوتی برای سینما شکل می‌گرفت؛ تاریخی که در آن آمریکایی‌ها کنترل اوضاع را در دست نمی‌گرفتند و چنین فاصله‌ای ایجاد نمی‌کردند.»

«تا زنگ‌ها به صدا درآیند» ساخته گراهام موفات، نمایشنامه‌نویس اسکاتلندی، یک کمدی خانوادگی است که داستان آن در گلاسکو می‌گذرد. این فیلم را گروه شش‌نفره دوره‌گرد موفات اجرا کرده‌اند؛ گروهی که همسرش مارگارت و دخترش وینیفرد نیز در آن حضور داشتند. موفات زبان مورد استفاده در اثر را «اسکاتلندی ساده دشت‌های مرکزی» می‌نامید؛ گونه‌ای از گویش اسکاتلندی که در مناطق مرکزی و جنوبی این کشور رواج داشته است.

این فیلم در زمان نمایش با عنوان «یک فیلم فوق‌العاده ناطق… درباره زندگی خانوادگی دوران ویکتوریا» تبلیغ شد و در زمان نخستین نمایش، به‌عنوان یک اتفاق مهم سینمایی مورد توجه قرار گرفت.

روزنامه «ادینبرو ایونینگ نیوز» در نقد خود درباره این فیلم نوشت: «حتی آمریکا نیز هرگز چنین کاری را امتحان نکرده است… هماهنگی میان تصویر روی پرده و گفت‌وگوی گسترده اسکاتلندی که از زبان شخصیت‌های روی تصویر شنیده می‌شد، چنان کامل بود که می‌توانستید تصور کنید در حال تماشای اجرای واقعی همین کمدی روی صحنه هستید.»

با این حال، به گفته جیکوبز، این فیلم خیلی زود به دست فراموشی سپرده شد.

او گفت: «این موضوع بخشی از یک روایت بزرگ‌تر درباره سینمای بریتانیاست؛ سینمایی که به شکلی منحصربه‌فرد مورد بی‌توجهی قرار گرفته است. فکر می‌کنم اگر این فیلم به‌عنوان یک محصول کاملاً اسکاتلندی مورد توجه قرار می‌گرفت، شاید تا امروز باقی می‌ماند یا دست‌کم دوباره کشف می‌شد. اما این فیلم زیر عنوان کلی سینمای بریتانیا قرار گرفت و در نتیجه، هیچ احساس جدی‌ای وجود نداشت که تاریخ سینمای بریتانیا واقعاً ارزش بررسی داشته باشد.»

هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد این فیلم پس از اکران یک‌هفته‌ای خود در تالار سینود پوول در ادینبرو، جایی که امروزه تئاتر تراورس در آن قرار دارد، بار دیگر به‌صورت عمومی نمایش داده شده باشد. گراهام موفات نیز در سال ۱۹۵۱ درگذشت، بدون اینکه فیلم دیگری بسازد.

جیکوبز در جریان تحقیقات خود متوجه شده است که دو حلقه از فیلم که بیش از نیمی از مدت آن را تشکیل می‌دهند، در آرشیو ملی مؤسسه فیلم بریتانیا در هرتفوردشر نگهداری می‌شوند؛ با این حال، این بخش‌ها از زمان خریداری‌شدنشان، بیش از ۵۰ سال پیش، تاکنون به نمایش درنیامده‌اند. امسال که صدمین سال ساخت و نمایش فیلم است، جیکوبز امیدوار است این وضعیت تغییر کند.

او گفت: «امیدوارم این موضوع فراتر از یک داستان اسکاتلندی برود و آرشیوهای سراسر جهان بتوانند آثار خود را بررسی کنند و شاید حلقه گمشده فیلم را پیدا کنند. این فیلم در اصل یک نمایشنامه بوده و دست‌نوشته‌های آن نیز باقی مانده‌اند. بنابراین می‌توان تصور کرد که حلقه‌های باقی‌مانده نمایش داده شوند و بخش گمشده نیز روی صحنه اجرا شود.»

جیکوبز در پایان گفت: «بازسازی این نقطه عطف مهم در تاریخ سینمای جهان می‌تواند لحظه‌ای شگفت‌انگیز باشد. اما فراتر از آن، امیدوارم این اتفاق مردم را تشویق کند که تاریخ سینمای بریتانیا را دوباره بررسی کنند و از خود بپرسند: اگر چنین فیلمی ۱۰۰ سال در جایی باقی مانده، دیگر چه چیزهایی ممکن است هنوز در گوشه‌ای از آرشیوها وجود داشته باشد؟»

۵۹۵۹