Blog
منافع مشترک بنیامیه و صهیون؛ از «جولانی» تا نقش «سفیانی» در آخرالزمان
خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم، سعید شیری: در بررسی حوادث آخرالزمان و ظهور سفیانی، یکی از موضوعات قابل تأمل، نسبت تاریخی و فکری بنیامیه با جریانهای یهودی است. در تاریخ اسلام، تقابل بنیامیه با اهلبیت پیامبر صلوات الله علیهم اجمعین، تنها یک اختلاف بر سر خلافت نبود، بلکه به درگیری مستمر بر سر مرجعیت دینی و حاکمیت جامعه اسلامی در بستر زمان و تمدن آخرالزمانی انجامید. از سوی دیگر، گزارشهایی از ارتباط برخی شخصیتهای یهودی با دربار اموی و حضور آنان در تحولات سیاسی شام وجود دارد. بررسی این شواهد در کنار روایات مربوط به سفیانی و بازگشت جریان اموی در آخرالزمان، این پرسش را مطرح میکند که آیا قدرتطلبی سیاسی بنیامیه و برخی جریانهای یهودی میتوانسته زمینه همکاری و بهرهبرداری متقابل آنان را فراهم کند؟
دشمنی بنی امیه با اهل بیت تا ظهور قائم
در روایات شیعه، دشمنی بنیامیه با اهلبیت بهعنوان یک جریان تاریخی معرفی شده که از ابوسفیان آغاز میشود و در دورههای بعد ادامه مییابد. امام صادق علیهالسلام در روایتی میفرمایند: «إِنَّا وَآلَ أَبِی سُفْیَانَ أَهْلَ بَیْتَیْنِ تَعَادَیْنَا فِی اللَّهِ، قُلْنَا صَدَقَ اللَّهُ وَقَالُوا کَذَبَ اللَّهُ، قَاتَلَ أَبُو سُفْیَانَ رَسُولَ اللَّهِ، وَ قَاتَلَ مُعَاوِیَهُ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ، وَ قَاتَلَ یَزِیدُ بْنُ مُعَاوِیَهَ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ، وَالسُّفْیَانِیُّ یُقَاتِلُ الْقَائِمَ». یعنی ما و خاندان ابوسفیان دو خاندان هستیم که در راه خدا با یکدیگر دشمنی داریم؛ ابوسفیان با حضرت رسوال الله(ص)، معاویه با امیرالمومنین علی(ع) و امام حسن(ع)، یزید با امام حسین(ع) و سفیانی نیز با قائم خواهد جنگید. این روایت، تقابل سفیانی با امام مهدی عجل الله تعالی فرجه را در امتداد دشمنی تاریخی خاندان ابوسفیان با پیامبر و عترت ایشان قرار میدهد. (بحارالأنوار، ج 52، باب علامات ظهور؛ نقل از روایات مربوط به سفیانی؛ همچنین مجمع جهانی شیعهشناسی، مقاله سفیانی)
از همین رو، نسب سفیانی در روایات اهمیت پیدا میکند. در برخی نقلها، او از نسل ابوسفیان و بنیامیه معرفی شده است. در روایتی از امام علی بن الحسین علیهالسلام آمده است: «وَهُوَ مِنْ وُلْدِ عُتْبَهَ بْنِ أَبِی سُفْیَانَ»؛ یعنی او از نسل عتبه بن ابیسفیان است. در نقلی دیگر نیز درباره او آمده است: «هُوَ مِنْ بَنِی أُمَیَّهَ، وَأَخْوَالُهُ کَلْبٌ»؛ او از بنیامیه است و داییهایش از قبیله کلب هستند. (الخرائج والجرائح، قطبالدین راوندی، ج 3؛ الغیبه نعمانی، باب روایات سفیانی) بنابراین، سفیانی در بخش مهمی از روایات، چهرهای مرتبط با تداوم جریان اموی است؛ هرچند درباره جزئیات نسب او اختلاف نقل وجود دارد و همه این روایات از نظر سندی در یک درجه نیستند.
برای فهم زمینه تاریخی این دشمنی، باید به مسئله قدرتطلبی بنیامیه توجه کرد. این خاندان پس از دستیابی به حکومت، خلافت را به سلطنت موروثی تبدیل کرد و برای تثبیت قدرت خود با مخالفان سیاسی و بهویژه خاندان پیامبر مقابله کرد. در روایتی منسوب به امام حسن عسکری علیهالسلام نیز آمده است که بنیامیه و بنیعباس از آن جهت با اهلبیت دشمنی میکردند که میدانستند حق خلافت از آن آنان نیست و از قیام قائم و پایانیافتن حکومت ستمگران به دست او بیم داشتند. (اثبات الهداه، حر عاملی، ج 3، ص 570) این روایت در کنار سایر مستندات، نشان میدهد که در نگاه روایی شیعه، حفظ سلطنت و جلوگیری از حاکمیت اهلبیت از عوامل اصلی دشمنی این حکومتها بوده است.
در همین چارچوب، گزارشهای تاریخی درباره ارتباط برخی شخصیتهای یهودی با دربار اموی قابل توجه است. یکی از شناختهشدهترین این افراد کعبالاحبار، عالم یهودیتبار یمنی، است که پس از اسلامآوردن به نقل اخبار بنیاسرائیل شهرت یافت و در شام با معاویه ارتباط داشت. نقل اخبار مربوط به پادشاهان و پیامبران بنیاسرائیل و حضور چنین افرادی در محیط سیاسی شام، از موضوعات قابل بررسی در تاریخ انتقال اسرائیلیات به فرهنگ اسلامی است. (طبری، تاریخ الرسل والملوک، حوادث دوره معاویه؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، شرح حال کعبالاحبار؛ منابع مربوط به اسرائیلیات)
سابقه دشمنی یهود با مکتب وحی
باید در نظر داشت، تقابل یهود با پیامبر اکرم و خاندان ایشان، سابقهای پیش از ظهور بنیامیه داشته و ریشههای آن را باید در سالهای نخستین تاریخ اسلام جستوجو کرد؛ هرچند این گزارشها را نباید به همه یهودیان تعمیم داد. قرآن کریم در آیه 82 سوره مائده، از یهود و مشرکان بهعنوان گروههایی یاد میکند که در میان مردم، دشمنی شدیدتری با مؤمنان دارند: «لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَهً لِلَّذِینَ آمَنُوا الْیَهُودَ وَالَّذِینَ أَشْرَکُوا». پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله درباره امام حسن و امام حسین علیهماالسلام هشدار داده و فرمودهاند: «فَإِنِّی خَائِفٌ عَلَیْهِمَا مِنْ کَیْدِ الْیَهُودِ»؛ یعنی من درباره این دو از نیرنگ یهود بیمناکم. در گزارشهای مربوط به شهادت امیرالمؤمنین علیهالسلام نیز تعبیر «قَتَلَنِی ابْنُ الْیَهُودِیَّهِ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُلْجَمٍ الْمُرَادِیُّ» نقل شده است؛ یعنی فرزند زن یهودی، عبدالرحمن بن ملجم مرادی، مرا به قتل رساند.
در روایت دیگری، درباره دوران کودکی ابنملجم، امیرالمؤمنین علیهالسلام از او میپرسند: «هَلْ کَانَ لَکَ دَایَهٌ یَهُودِیَّهٌ فَکَانَتْ إِذَا بَکَیْتَ تَضْرِبُکَ وَتَلْطِمُ جَبِینُکَ…»؛ آیا زنی یهودی عهدهدار پرورش تو نبود که هرگاه گریه میکردی، تو را میزد و بر پیشانیات میکوبید؟ همچنین در گزارشهای تاریخی، از کمک مالی و تسلیحاتی برخی سران قبایل یهودی به مشرکان و همکاری بنینضیر با قریش پیش از جنگ احد سخن به میان آمده است.
از دیگر سو در سنت آخرالزمانی یهود، موضوع انتظار ماشیح و بازگشت پادشاهی آرمانی مطرح است. در قرائت عهد عتیق، ماشیح پادشاهی از نسل داوود نبی است که شکوه و حاکمیت بنیاسرائیل را احیا میکند. بنابراین، در بررسی تطبیقی این دو جریان میتوان به مسئله قدرت سیاسی و تصور از آینده حکومت توجه کرد.
رجعت بنی امیه و انتقام از آنان
موضوع رجعت بنیامیه نیز در این میان اهمیت دارد. در اعتقادات شیعه، رجعت به بازگشت گروهی از مؤمنان و ستمگران خاص پس از ظهور مربوط میشود و یکی از اهداف آن، آشکارشدن حق و اجرای عدالت درباره برخی ستمگران تاریخی است. ابن ابیالحدید معتزلی هنگام توضیح این باور مینویسد: «أَمَّا الْإِمَامِیَّهُ فَیَقُولُونَ بِالرَّجْعَهِ، وَیَزْعُمُونَ أَنَّهُ سَیُعَادُ قَوْمٌ بِأَعْیَانِهِمْ مِنْ بَنِی أُمَیَّهَ وَغَیْرِهِمْ إِذَا ظَهَرَ إِمَامُهُمُ الْمُنْتَظَرُ»؛ یعنی امامیه معتقدند هنگامی که امام منتظرشان ظهور کند، گروهی از افراد مشخص بنیامیه و دیگران بازگردانده میشوند. (شرح نهجالبلاغه ابن ابیالحدید، ج 7، ص 57 تا 59) در برخی روایات رجعت نیز از بازگشت گروهی از بنیامیه سخن گفته شده که به قتل امام حسین علیهالسلام رضایت داده یا در آن جنایت مشارکت داشتهاند. این موضوع نشان میدهد که در اندیشه مهدوی شیعه، پرونده دشمنی تاریخی با اهلبیت با گذشت زمان بسته نمیشود و عدالت نهایی، ستمگران و حامیان جنایت را هم دربرمیگیرد.
نکته دیگر آن است که در شماری از منابع آخرالزمانی سنیان، بهویژه کتاب «الفتن» نعیم بن حماد، نام کعبالاحبار در کنار گزارشهایی درباره سفیانی و حوادث پس از خروج او دیده میشود. برای نمونه، گزارشی از کعب نقل شده که در آن از اختلافات بنیعباس پس از خروج «ابن آکله الأکباد» (فرزند خورندهی جگرها) سخن میگوید؛ تعبیری که در ادبیات روایی به سفیانی و نسبت او با هند جگرخوار اشاره دارد. (نعیم بن حماد، الفتن، ص 206، ح 832؛ مجمع جهانی شیعهشناسی، مقاله سفیانی) این گزارش از آن جهت قابل توجه است که یک راوی با پیشینه یهودی در نقل اخبار آخرالزمانی مرتبط با سفیانی حضور دارد.
در مجموع، آنچه از کنار هم قرار دادن این شواهد به دست میآید، وجود چند محور قابل بررسی است: بنیامیه برای حفظ سلطنت با اهلبیت مقابله کردند؛ در برخی دورهها افرادی با پیشینه یهودی با محافل سیاسی اموی ارتباط داشتند؛ در سنت یهودی هم تصورات آخرالزمانی درباره بازگشت حاکمیت و ظهور ماشیح وجود دارد؛ و در روایات شیعه، سفیانی بهعنوان چهرهای اموی در برابر امام مهدی معرفی شده است. از این مجموعه میتوان درباره امکان بهرهبرداری متقابل جریانهای قدرتطلب از باورهای دینی و منازعات مذهبی بحث کرد.
سفیانی بازتابی از همپیمانی یهود با امویان
اهمیت سفیانی در این بحث از آن جهت است که در روایات شیعه، او بازتابی از همان دشمنی تاریخی خاندان ابوسفیان با پیامبر و اهلبیت به شمار میرود. اگر ابوسفیان در برابر پیامبر ایستاد، معاویه با امیرالمؤمنین جنگید و یزید مسئولیت حکومت زمان شهادت امام حسین را بر عهده داشت، سفیانی نیز در روایت امام صادق علیهالسلام در برابر قائم قرار میگیرد. بنابراین، مسئله اصلی در شناخت او، تداوم یک جریان ضد امامت و قدرتطلب است. بررسی ارتباطات تاریخی برخی امویان با شخصیتهای یهودی و مقایسه آن با باورهای آخرالزمانی یهود میتواند به فهم زمینههای این تقابل کمک کند. همانگونه که در صدر اسلام، برخی جریانهای یهودی با دشمنان پیامبر و اهلبیت علیهمالسلام ارتباط و همکاری داشتند، این پیوند در تحولات آخرالزمان نیز میتواند در ابعاد و اشکال ویژهتری ادامه یابد؛ چنانکه نشانههایی از این ارتباط را در تحولات امروز نیز میتوان مشاهده کرد.
در همین چارچوب، همپیمانی صهیونیستها با جریان جولانی در سوریه را میتوان نمونهای معاصر از تلاقی منافع جبهه صهیونیستی با جریانهای برخاسته از تفکر اموی و ناصبی دانست. این همسویی نشان میدهد که تقابل با جبهه اهلبیت علیهمالسلام و جریان مقاومت، میتواند زمینهساز همکاری جریانهایی با پیشینهها و ظواهر اعتقادی متفاوت باشد. همانگونه که در مقاطع مختلف تاریخ اسلام، برخی جریانهای یهودی با دشمنان پیامبر و اهلبیت علیهمالسلام همپیمان شدند، تحولات امروز سوریه نیز ضرورت بررسی دوباره این پیوندهای تاریخی و سیاسی را برجسته میکند.
انتهایپیام/