فسیل ۴۷ میلیون ساله یک سوسک راز زندگی شبانه جغدها را آشکار کرد

جغدها را بیشتر به‌عنوان پرندگانی شب‌گرد می‌شناسیم که در تاریکی پرواز می‌کنند و به شکار می‌پردازند. اما آیا اجداد آن‌ها هم شب‌ها فعال بودند؟ کشف فسیل جغدی کوچک در آلمان نشان می‌دهد که احتمالاً این پرندگان میلیون‌ها سال پیش در روشنایی روز شکار می‌کردند و بعدها به فعالیت در شب روی آوردند.

به‌گزارش لایوساینس، پژوهشگران فسیل جغدی جوان با قدمت ۴۷ میلیون سال را در منطقه فسیلی «مسل» در آلمان کشف کرده‌اند. این منطقه که در گذشته دریاچه‌ای میان جنگل‌ها بوده، یکی از مهم‌ترین مکان‌های جهان برای مطالعه جانوران و گیاهان دوره ائوسن، یعنی حدود ۵۶ تا ۳۴ میلیون سال پیش، به شمار می‌رود.

فسیل در سال ۲۰۲۵ کشف شد و به گونه‌ی Masillastrix blattophaga تعلق دارد. هرچند جمجمه پرنده از بین رفته، سایر بخش‌های بدنش به‌شکل کم‌نظیری حفظ شده‌اند. حتی بقایای آخرین وعده غذایی جغد نیز در معده‌اش باقی مانده است: سوسکی با رنگ سبز مایل به آبی و سطحی براق و رنگین‌تاب. همین سوسک یکی از مهم‌ترین سرنخ‌های پژوهشگران برای شناخت سبک زندگی جغد باستانی بود.

بررسی بقایای سوسک نشان داد که این حشره سطحی رنگین‌تاب داشته است؛ یعنی رنگ بدنش با تغییر زاویه نور، جلوه‌های متفاوتی پیدا می‌کرد. چنین خصوصیتی در برخی حشرات با فعالیت در روشنایی روز ارتباط دارد.

البته وجود سوسک به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که جغد روزفعال بوده است. ممکن است پرنده طعمه‌اش را هنگام طلوع یا غروب خورشید شکار کرده باشد. بااین‌حال، بررسی استخوان‌ها و پرهای فسیل شواهد دیگری در حمایت از زندگی روزانه این جغد ارائه می‌دهد.

جرالد مایر، دیرینه‌شناس مؤسسه تحقیقاتی سنکنبرگ آلمان و نویسنده اصلی پژوهش، می‌گوید دانشمندان مدت‌هاست بر این باورند که جغدها از اجدادی روزفعال تکامل یافته‌اند. برخی فسیل‌های قدیمی جغدها نیز ویژگی‌هایی مشابه پرندگان شکاری روزفعال دارند؛ از جمله ساختار استخوانی بالای چشم که احتمالاً به محافظت از چشم در برابر نور خورشید کمک می‌کرده است.

یکی دیگر از نشانه‌های مهم، شکل استخوان بازوی جغد باستانی است. پژوهشگران متوجه شدند که این استخوان‌ها در فسیل کشف‌شده نسبتاً ضخیم و تنومند هستند. این ویژگی با ساختار استخوانی جغدهای شب‌گرد امروزی تفاوت دارد.

جغدهای شب‌گرد امروزی معمولاً استخوان‌های بازوی باریک و کشیده‌تری دارند و ساختار بال‌هایشان به پرواز تقریباً بی‌صدا کمک می‌کند. چنین توانایی‌‌ای هنگام شکار در تاریکی اهمیت زیادی دارد، زیرا جغد می‌تواند بدون جلب توجه به طعمه نزدیک شود. در مقابل، پژوهشگران احتمال می‌دهند جغد ۴۷ میلیون ساله در طول روز پرواز می‌کرده و به‌اندازه جغدهای شب‌گرد امروزی به پرواز بی‌صدا وابسته نبوده است.

البته ارتباط میان شکل استخوان بازو و زمان فعالیت جغدها هنوز فرضیه‌ای پژوهشی است و برای تأیید قطعی آن به شواهد بیشتری نیاز داریم. بااین‌حال، اگر برداشت پژوهشگران درست باشد، جغدها احتمالاً دیرتر از آنچه تصور می‌شد به زندگی شبانه روی آورده‌اند.

با توجه به شواهد جدید، دانشمندان احتمال می‌دهند تغییر سبک زندگی جغدها از فعالیت روزانه به شبانه، در فاصله ۴۷ تا ۳۵ میلیون سال پیش اتفاق افتاده باشد. بااین‌حال، سوابق فسیلی این پرندگان بسیار محدود است. بسیاری از گونه‌های منقرض‌شده فقط از روی چند استخوان پراکنده شناسایی شده‌اند و ممکن است کشف فسیل‌های جدید، این بازه زمانی را تغییر دهد.

با وجود کشف تازه، یکی از مهم‌ترین پرسش‌های تکامل جغدها همچنان بی‌پاسخ مانده است: چرا این پرندگان به فعالیت در شب روی آوردند؟

یکی از فرضیه‌های قدیمی این است که جغدها برای دوری از رقابت با پرندگان شکاری روزفعال، شکار در شب را انتخاب کردند. فرضیه‌ای دیگر می‌گوید افزایش تعداد پستانداران شب‌گرد، فرصت مناسبی برای شکار در تاریکی فراهم کرده است.

اما مشکلی در این توضیح‌ها وجود دارد. براساس پژوهش‌های پیشین، گسترش چشمگیر پرندگان شکاری روزفعال و پستانداران شب‌گرد حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیون سال پیش رخ داده است؛ یعنی میلیون‌ها سال پس از زمانی که احتمالاً جغدها شب‌گرد شده بودند. بنابراین، هنوز مشخص نیست چه عاملی باعث تغییر رفتار این پرندگان شده است.

پژوهشگران امیدوارند با کشف فسیل‌های بیشتر بتوانند علت این تغییر را پیدا کنند. به گفته مایر، دانش ما درباره مراحل اولیه تکامل پرندگان امروزی همچنان محدود است و هر فسیل تازه می‌تواند برداشت‌های قبلی را تغییر دهد.

پژوهش در ژورنال Current Biology منتشر شده است.