Blog
از قم به کل جهان؛ علامه طباطبایی چگونه با همه گفتگو کرد؟
خبرگزاری رز نیوز به نقل از تسنیم ـ گروه فرهنگی: معرفی اندیشمندان و میراث فکری جهان اسلام به محافل علمی بینالمللی، همچنان یکی از مسائل مهم حوزههای علمیه و دانشگاههای ایران است. با وجود برخورداری از سرمایههای گسترده فلسفی، کلامی و تفسیری، بسیاری از متفکران ایرانی و اسلامی در فضای علمی جهان جایگاهی شناختهشده ندارند. تجربه علامه سیدمحمدحسین طباطبایی در عبور از مرزهای جغرافیایی و ورود به گفتوگوی فکری با اندیشمندان غربی، نمونهای قابلتوجه از ظرفیت جهانی اندیشه اسلامی است.
یحیی جهانگیری سهروردی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در جاکارتا و استاد مدعو کرسی اسلامشناسی دانشگاه بینالمللی اندونزی، با اشاره به جایگاه علمی علامه طباطبایی و ضرورت بازخوانی تجربه جهانیشدن اندیشه ایشان، معتقد است مشکل اصلی ما تنها در تولید علم خلاصه نمیشود، بلکه ضعف در معرفی، فرآوری و انتشار اندیشه نیز سهم مهمی در محدود ماندن اثرگذاری علمی ایران دارد.
او با تأکید بر اینکه برخورداری از اندیشه عمیق بهتنهایی برای حضور در فضای علمی جهان کافی نیست، گفت: یکی از بحرانهای جدی علوم انسانی در کشور ما، ناتوانی در معرفی و تثبیت جایگاه جهانی اندیشمندان خودمان است. در جهان غرب، شخصیتهایی مانند انیشتین در فیزیک و متفکرانی همچون پوپر، هایدگر، کانت و کییرکگور در فلسفه و علوم انسانی به برندهای علمی و فکری تبدیل شدهاند؛ اما ما با وجود برخورداری از سرمایههای بزرگ معرفتی، نتوانستهایم بسیاری از متفکران خود را به جهان معرفی کنیم.
جهانگیری سهروردی افزود: مسئله ما صرفاً تولید اندیشه نیست. ممکن است درباره میزان و کیفیت تولیدات علمی کشور بحثهایی وجود داشته باشد، اما مشکل مهمتر، توزیع و انتشار اندیشه است. ما با انبوهی از پایاننامهها، کتابها و رسالههای علمی مواجه هستیم که در آرشیوها و کتابخانهها باقی میمانند و هرگز وارد چرخه اثرگذاری نمیشوند، گاهی حتی حجم قابلتوجهی از این آثار کنار گذاشته یا نابود میشوند، این وضعیت را باید نوعی تراژدی علمی دانست.
وی ادامه داد: بسیاری از شخصیتهای فکری ما از حیث عمق و گستره اندیشه، ظرفیت رقابت با برجستهترین متفکران جهان را دارند؛ اما نتوانستهایم این ظرفیت را به زبان و قالبی عرضه کنیم که در فضای علمی بینالمللی دیده شود. باید میان تولید دانش و اثرگذاری دانش تفاوت قائل شویم. داشتن اندیشه ارزشمند یک مسئله است و توانایی تبدیل آن به یک جریان علمی و فکری در سطح جهان، مسئلهای دیگر.
علامه طباطبایی و عبور از مرزهای فکری
این استاد دانشگاه با اشاره به جایگاه ممتاز علامه طباطبایی میان اندیشمندان معاصر شیعه اظهار کرد: علامه طباطبایی میان اندیشمندان معاصر شیعه جایگاهی ممتاز دارد، البته کنار ایشان باید از شخصیت بزرگی همچون شهید آیتالله سیدمحمدباقر صدر نیز یاد کرد، این دو متفکر از معدود عالمان شیعه معاصر هستند که آثار و نظریاتشان در سطحی فراتر از محیط علمی شیعه مورد توجه قرار گرفته است.
وی با اشاره به تأثیرگذاری شهید صدر در جهان اسلام گفت: شهید صدر بهویژه در حوزههای فکری اهلسنت تأثیرگذاری قابلتوجهی داشته است، برای نمونه، احمد الطیب، شیخ الازهر، در یکی از برنامههای تلویزیونی از شهید صدر بهعنوان متفکری نابغه یاد کرده است، همچنین برخی متفکران برجسته اقتصاد معاصر از ظرفیت نظریهپردازی او در حوزه اقتصاد سخن گفتهاند.
جهانگیری سهروردی تأکید کرد: علامه طباطبایی از این جهت ویژگی ممتازی دارد که توانست با اندیشمندان غربی وارد گفتوگوی مستقیم شود و اندیشههایش در فضای فلسفی غرب نیز مورد توجه قرار گیرد. تأثیرگذاری ایشان به جهان اسلام محدود نماند و از مرزهای فرهنگی و مذهبی عبور کرد.
وی با اشاره به شرایط علمی و اجتماعی حوزههای علمیه در دوران فعالیت علامه گفت: علامه در شرایطی به این جایگاه رسید که حوزه علمیه آن روزگار با محدودیتهای فراوانی مواجه بود. تدریس فلسفه و حتی تفسیر قرآن با دشواریهایی روبهرو بود و زیرساختهای گسترده پژوهشی و بینالمللی امروز نیز وجود نداشت، با این همه، شخصیتی ظهور کرد که توانست در سطح جهانی مطرح شود، این تجربه برای حوزههای علمیه امروز ما بسیار درسآموز است.
المیزان در جهان اسلام و فلسفه اسلامی در غرب
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در جاکارتا با اشاره به تفاوت مسیر آشنایی مخاطبان جهان اسلام و غرب با اندیشه علامه طباطبایی بیان کرد: اگر بخواهیم تأثیرگذاری علامه را در یک تقسیمبندی کلان بررسی کنیم، باید میان جهان اسلام، بهویژه جهان عرب، و جهان غرب تفکیک قائل شویم.
وی اضافه کرد: در جهان اسلام و بهخصوص کشورهای عربی، علامه طباطبایی بیش از هر چیز با تفسیر گرانسنگ المیزان شناخته میشود. طبیعی است که در محیطهای علمی اسلامی، بهدلیل جایگاه محوری قرآن و مطالعات تفسیری، این اثر بیش از سایر آثار علامه مورد توجه قرار گیرد.
جهانگیری سهروردی ادامه داد: در جهان غرب، تصویر غالب از علامه، تصویر یک فیلسوف و متفکر اسلامی است، آنجا بیشتر از دریچه فلسفه اسلامی و مواجهه عقلانی ایشان با اندیشههای جدید غربی به شخصیت علمی او توجه شده است.
وی خاطرنشان کرد: این تفاوت نشان میدهد که مخاطبان مختلف، متناسب با دغدغهها و نیازهای فکری خود، ابعاد متفاوتی از یک متفکر را برجسته میکنند. اگر میخواهیم اندیشمندان خود را در سطح بینالمللی معرفی کنیم، نباید تصور کنیم که برای همه جوامع باید دقیقاً یک تصویر و یک روایت واحد ارائه دهیم، باید ظرفیتهای مختلف یک اندیشمند را بشناسیم و متناسب با نیاز مخاطب عرضه کنیم.
هانری کربن و شکلگیری پنجره گفتوگوی فلسفی
این استاد اسلامشناسی با تأکید بر نقش واسطههای علمی و فرهنگی در معرفی اندیشه علامه طباطبایی به جهان گفت: نقش این افراد بسیار اساسی بوده است. باید با صراحت بگویم که اگر هانری کربن نبود، علامه طباطبایی به این میزان در سطح جهانی شناخته نمیشد. کربن با حضور در محضر علامه و گفتوگو با ایشان، با جهانی از اندیشه و معرفت مواجه شد و توانست بخشی از این ظرفیت را به فضای فکری غرب منتقل کند.
وی افزود: البته نباید نقش دیگر شخصیتها را نادیده گرفت، سیدحسین نصر، داریوش شایگان، ویلیام چیتیک و آنهماری شیمل نیز در معرفی اندیشههای علامه طباطبایی و فلسفه اسلامی به مخاطبان جهانی نقش مهمی ایفا کردند. شهید مطهری نیز در داخل ایران در تبیین و گسترش اندیشههای علامه سهمی بسیار ارزشمند داشت.
جهانگیری سهروردی با اشاره به توجه علامه به شناخت اندیشههای غربی تصریح کرد: علامه طباطبایی صرفاً در یک محیط بسته به تولید اندیشه نمیپرداخت؛ بلکه به اهمیت ارتباط با جهان جدید و شناخت اندیشههای غربی توجه داشت. سیدحسین نصر خاطرهای نقل میکند که وقتی قصد خروج از ایران را داشت، علامه به او فرمود؛ “اگر تو بروی، دیگر پنجره و دریچهای برای شناخت غرب نخواهم داشت.”
وی تأکید کرد: این سخن بسیار معنادار است، علامه شیفته غرب نبود؛ بلکه میخواست آن را بشناسد و با آن وارد گفتوگو شود، همین روحیه مواجهه مستقیم و گفتوگوی علمی بود که زمینه شکلگیری آثاری همچون اصول فلسفه و روش رئالیسم را فراهم کرد؛ اثری که در آن مواجههای جدی با مبانی فلسفی جدید صورت گرفته است.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: تجربه علامه نشان میدهد که برای جهانیشدن یک اندیشه، صرفاً داشتن محتوای عمیق کافی نیست؛ بلکه باید افرادی وجود داشته باشند که بتوانند آن اندیشه را بشناسند، با آن ارتباط برقرار کنند و ظرفیتهایش را به زبان و قالب قابلفهم برای مخاطب جهانی منتقل سازند.
خامفروشی اندیشه و ضعف در فرآوری معرفتی
جهانگیری سهروردی با انتقاد از ضعف نظام علمی کشور در تبدیل تولیدات فکری به نظریههای اثرگذار اظهار کرد: ما در حوزه علوم انسانی و معارف دینی نیز به نوعی خامفروشی گرفتار شدهایم. همانگونه که ممکن است کشوری منابع طبیعی فراوانی داشته باشد، اما بهدلیل نداشتن صنعت فرآوری نتواند از آنها ارزش افزوده ایجاد کند، ما نیز اندیشههای ارزشمندی در اختیار داریم، اما در تبدیل آنها به نظریهها و محصولات فکری قابلعرضه در جهان با ضعف مواجه هستیم.
وی برای تبیین این مسئله افزود: در یک کشور ممکن است دامداری گستردهای وجود داشته باشد، اما صنعت پیشرفته لبنیات در کشور دیگری شکل بگیرد، تفاوت این دو در میزان منابع اولیه نیست؛ بلکه در توانایی فرآوری و تبدیل مواد خام به محصولات متنوع و ارزشمند است، در حوزه اندیشه نیز همین مسئله وجود دارد، ما گاهی یک نظریه یا ایده ارزشمند تولید میکنیم، اما نمیتوانیم آن را به یک بسته معرفتی کامل تبدیل کنیم.
این استاد دانشگاه با اشاره به ضرورت طیکردن مراحل نظریهپردازی گفت: در کارگاههایی که درباره نظریهپردازی برگزار کردهام، بر چهار مرحله تأکید داشتهام؛ نخست، تشخیص مسئله، دوم، توصیف مسئله، سوم، تحلیل مسئله و چهارم، تجویز و ارائه راهحل. متأسفانه در نظام علمی ما گاهی از مرحله تشخیص و توصیف عبور میکنیم و عمدتاً بر تحلیل متمرکز میشویم؛ در حالی که نظریهای که نتواند راهحل و افق عملی ارائه دهد، به یک بسته کامل و اثرگذار تبدیل نمیشود.
جهانگیری سهروردی خاطرنشان کرد: باید از تولید اندیشه خام عبور کنیم و بهسمت نظریهپردازی نظاممند، فرآوری معرفتی و عرضه مؤثر جهانی حرکت کنیم. تجربه علامه طباطبایی نشان میدهد که اندیشه عمیق، زمانی میتواند در جهان اثرگذار شود که امکان ارتباط و انتقال آن نیز فراهم باشد.
ترجمه بهتنهایی راه جهانیشدن اندیشه نیست
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در جاکارتا با انتقاد از یکسانانگاری شیوههای تبلیغ و معرفی معارف اسلامی در داخل و خارج از کشور گفت: یکی از اشتباهات اساسی ما این است که تصور میکنیم چون به یک حقیقت معرفتی باور داریم، باید آن را در همه محیطها با همان زبان و همان قالبی که در داخل کشور عرضه میکنیم، ارائه دهیم، در حالی که چنین تصوری درست نیست.
وی ادامه داد: ما معتقدیم مکتب اهلبیت(ع) ظرفیت جهانی دارد و آموزههای آن میتواند برای همه انسانها پیام و راهحل داشته باشد؛ اما باید میان خاستگاه معرفتی یک اندیشه و شیوه انتقال آن تفاوت قائل شویم. ممکن است خاستگاه معرفتی ما کاملاً برخاسته از مکتب اهلبیت(ع) باشد، اما ابزارها، زبان و قالب معرفی آن باید متناسب با مخاطب تغییر کند.
جهانگیری سهروردی اضافه کرد: زبانی که با آن درباره حجاب، معاد یا مسائل اعتقادی با یک جوان شیعه در ایران گفتوگو میکنیم، لزوماً برای گفتوگو با یک دانشگاهی در چین، هند یا یک جامعه غیرمسلمان کارآمد نیست، این بهمعنای تغییر حقیقت یا عدول از مبانی نیست؛ بلکه بهمعنای شناخت مخاطب و انتخاب زبان درست برای انتقال حقیقت است.
وی با اشاره به ضرورت توجه به شیوه طرح مسائل در آثار علمی بینالمللی اظهار کرد: اگر میخواهیم درباره موضوعی مانند علم و دین کتاب بنویسیم، باید ببینیم متفکرانی همچون ایان باربور مسئله را چگونه طرح و تحلیل میکنند. ما معمولاً از تعریف لغوی و اصطلاحی علم و دین آغاز میکنیم و سپس نظریهها و ادله را بهترتیب میآوریم، اما باید از خود بپرسیم؛ آیا این شیوه برای مخاطب جهانی جذاب و قابلفهم است؟
این استاد دانشگاه تأکید کرد: مسئله فقط ترجمه یک کتاب به زبان انگلیسی یا عربی نیست، گاهی اثری به زبان دیگری ترجمه میشود، اما همچنان برای مخاطب خارجی قابلفهم نیست؛ زیرا ساختار ارائه، صورتبندی مسئله و زبان گفتوگو متناسب با فضای فکری او طراحی نشده است.
شناخت مخاطب؛ پیشنیاز گفتوگوی بینفرهنگی
جهانگیری سهروردی شناخت مستقیم فرهنگها و تمدنهای دیگر را از مهمترین پیشنیازهای ارتباط علمی و فرهنگی دانست و گفت: نمیتوان پشت آینههای محدب و مقعر نشست و درباره غرب، شرق یا هر تمدن دیگری داوری کرد. اگر میخواهیم با یک جامعه وارد گفتوگو شویم، ابتدا باید بدانیم آن جامعه چه مسائلی دارد، چه پرسشهایی برایش اهمیت دارد، چه تجربه تاریخیای پشتسر گذاشته است و با چه زبان و مفاهیمی جهان را فهم میکند.
وی با نقل خاطرهای در این زمینه افزود: فردی به کشوری سفر کرده بود و در بازدید از یک دانشگاه، خطاب به استادان آنجا گفته بود؛ “ما برای همه پرسشهای شما پاسخ داریم.”، یکی از استادان با تعجب از او پرسیده بود؛ “شما از کجا میدانید پرسشهای ما چیست که از هماکنون برای آنها پاسخ آماده کردهاید؟”
این استاد دانشگاه ادامه داد: این خاطره بهخوبی نشان میدهد که ما گاهی پیش از شناخت مسئله مخاطب، برای او پاسخ آماده میکنیم. در حالی که همانگونه که پزشک ابتدا باید بیماری را تشخیص دهد و سپس دارو تجویز کند، ما نیز ابتدا باید مسائل و نیازهای فکری جامعه مخاطب را بشناسیم.
وی تصریح کرد: اگر میخواهیم با غرب، چین، هند، کره، استرالیا، روسیه یا آمریکای لاتین گفتوگو کنیم، باید با جهان فکری آنها آشنا باشیم، نمیتوان بدون شناخت این جوامع، صرفاً با تکیه بر دانستهها و قالبهای داخلی، انتظار تأثیرگذاری جهانی داشت.
جهانگیری سهروردی گفت: گفتوگوی بینفرهنگی زمانی شکل میگیرد که دو طرف بتوانند مسئله یکدیگر را بفهمند و درباره آن سخن بگویند. ما باید از مرحله سخن گفتن برای خودمان عبور کنیم و به مرحلهای برسیم که دیگران نیز بتوانند مقصود ما را درک کنند.
شهید صدر و قدرت ارتباط با مخاطب متفاوت
این رایزن فرهنگی با اشاره به ظرفیت آثار شهید آیتالله سیدمحمدباقر صدر برای ارتباط با مخاطبان دارای گرایشهای فکری و مذهبی متفاوت اظهار کرد: شهید صدر و علامه طباطبایی از این جهت الگوهای بسیار مهمی هستند، این دو شخصیت از خاستگاه معرفتی مکتب شیعه سخن میگفتند، اما شیوه بیان و صورتبندی اندیشههایشان بهگونهای بود که حتی مخاطب متفاوت یا رقیب فکری نیز میتوانست با آثارشان ارتباط برقرار کند.
وی افزود: برای نمونه، شهید صدر درباره مسئله فدک کتاب مینویسد؛ موضوعی که از حساسترین و چالشبرانگیزترین مسائل تاریخی و مذهبی است، با این حال، این اثر در برخی محافل دانشگاهی اهلسنت نیز موردتوجه قرار میگیرد، پرسش اصلی این است؛ چنین اتفاقی چگونه رخ میدهد؟ آیا شهید صدر بخشی از حقیقت را بیان نکرده است؟ قطعاً چنین نیست، او دیدگاه خود را بیان میکند، اما بهگونهای مینویسد که مخاطب بتواند با استدلالهای او مواجه شود.
جهانگیری سهروردی با یادآوری خاطرهای از راشد الغنوشی گفت: او نقل میکند که آنان آثار شهید صدر را مطالعه میکردند، بدون آنکه احساس کنند نویسنده صرفاً برای یک گروه مذهبی خاص مینویسد، این نکته بسیار مهم است؛ هنر یک متفکر آن است که مخاطب پیش از آنکه به هویت مذهبی و تعلقات نویسنده توجه کند، بتواند با اندیشه او ارتباط برقرار کند.
وی تأکید کرد: ما باید بتوانیم میان اصالت معرفتی و قدرت ارتباطی جمع کنیم، لازم نیست برای جهانیشدن از مبانی خود دست برداریم؛ بلکه باید بتوانیم مبانی خود را در قالبی عرضه کنیم که مخاطب با آن ارتباط برقرار کند.
این استاد دانشگاه با اشاره به تعبیر قرآنی «لِیَفْقَهُوا قَوْلِی» خاطرنشان کرد: باید به این تعبیر توجه کنیم، حضرت موسی(ع) از خداوند نمیخواهد که صرفاً سخنش شنیده شود، بلکه میخواهد سخنش فهمیده شود، این همان مسئلهای است که در ارتباطات علمی و فرهنگی بینالمللی باید به آن توجه کنیم؛ اینکه چگونه سخن بگوییم تا مخاطب واقعاً مقصود ما را بفهمد.
دیپلماسی فرهنگی فراتر از همایش و برنامههای مناسبتی
جهانگیری سهروردی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد فعالیتهای فرهنگی در خارج از کشور گفت: معرفی سرمایههای فکری و معرفتی ایران و جهان اسلام باید یکی از محورهای جدی فعالیتهای فرهنگی در خارج از کشور باشد، البته این کار صرفاً با برگزاری چند همایش، نمایشگاه کتاب یا نشست مناسبتی محقق نمیشود، ما باید از فعالیتهای مقطعی و صرفاً رویدادمحور عبور کنیم و بهسمت ایجاد ارتباطات علمی پایدار برویم.
وی ادامه داد: یکی از درسهای تجربه علامه طباطبایی همین است که اثرگذاری جهانی نیازمند ارتباط مستمر با محافل فکری و دانشگاهی است، اگر اندیشهای قرار است در جهان شناخته شود، باید وارد چرخه گفتوگو، نقد، ترجمه، پژوهش و ارجاع علمی شود.
این استاد دانشگاه با توجه به ظرفیت رایزنیهای فرهنگی در این زمینه بیان کرد: رایزنیهای فرهنگی میتوانند در این مسیر نقش مهمی داشته باشند؛ از جمله با شناسایی دانشگاهها و مراکز پژوهشی معتبر، شناخت استادان و پژوهشگران علاقهمند، فراهم کردن زمینه ترجمه آثار، معرفی ظرفیتهای علمی ایران و ایجاد ارتباط میان اندیشمندان داخلی و خارجی.
وی تصریح کرد: فعالیت فرهنگی باید بر اساس شناخت واقعی جامعه میزبان طراحی شود، نمیتوان برای همه کشورها یک نسخه واحد پیچید، هر جامعهای اقتضائات فرهنگی، تاریخی، دینی و دانشگاهی خود را دارد، بنابراین، نخست باید این اقتضائات را شناخت و سپس متناسب با آنها برنامهریزی کرد.
جهانگیری سهروردی خاطرنشان کرد: هدف باید این باشد که اندیشه اسلامی از یک موضوع صرفاً تبلیغی به یک موضوع جدی در فضای علمی و فکری جوامع دیگر تبدیل شود؛ بهگونهای که پژوهشگران آن کشورها نهفقط برای آشنایی عمومی، بلکه برای پاسخ به پرسشهای علمی خود نیز به آثار متفکران ما مراجعه کنند.
ظرفیت گفتوگوی علمی در جنوبشرق آسیا
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در جاکارتا با اشاره به ظرفیت جوامع متنوع فرهنگی و دینی در جنوب شرق آسیا اظهار کرد: اصل اساسی در مواجهه با جوامع متنوع فرهنگی و دینی این است که از پیشفرضهای یکسانساز فاصله بگیریم، هر جامعهای مسائل و حساسیتهای خاص خود را دارد و نمیتوان بدون شناخت آنها، یک الگوی ثابت برای گفتوگو طراحی کرد.
وی اضافه کرد: تجربه علامه طباطبایی به ما میآموزد که برای معرفی یک مکتب فکری باید هم بر اصالت معرفتی خود تکیه کنیم و هم ظرفیتهای فکری مخاطب را بشناسیم، در چنین شرایطی، گفتوگو نباید صرفاً به معرفی یکطرفه باورها محدود شود؛ بلکه باید به تبادل پرسشها، تجربهها و دیدگاهها بینجامد.
جهانگیری سهروردی ادامه داد: در جوامعی که دارای تنوع دینی و فرهنگی هستند، ظرفیتهایی همچون گفتوگوی ادیان، فلسفه تطبیقی، مطالعات اخلاقی، نسبت علم و دین، مسائل خانواده، عدالت، معنویت و محیط زیست میتوانند زمینههای مناسبی برای تعامل علمی و فرهنگی باشند؛ البته انتخاب هر یک از این موضوعات باید بر اساس شناخت نیازها و اولویتهای جامعه میزبان صورت گیرد.
وی تأکید کرد: نباید تصور کنیم صرفاً با بیان اینکه مکتب اهلبیت(ع) دارای معارف عمیق و ارزشمند است، مخاطب جهانی خودبهخود به آن علاقهمند میشود، باید نشان دهیم این معارف چگونه میتوانند با مسائل واقعی انسان معاصر ارتباط برقرار کنند و چه افقی برای فهم بهتر زندگی و جهان پیشِروی او میگشایند.
معیار اثرگذاری علمی در جهان
این استاد دانشگاه با تأکید به اهمیت ارزیابی جایگاه علمی اندیشمندان در نظام پژوهشی بینالمللی گفت: یکی از شاخصهای مهم اثرگذاری علمی در جهان امروز، میزان ارجاع به آثار و نظریات یک متفکر است. من میان «رفرنس» و «سایتیشن» تفاوت قائل هستم. در نظام پژوهشی ما معمولاً به تعداد منابعی که یک پژوهشگر در مقاله یا کتاب خود استفاده کرده است، توجه زیادی میشود؛ اما آنچه در نظام علمی جهانی اهمیت ویژهای دارد، میزان ارجاع دیگران به اثر و نظریه شماست.
وی افزود: صرفاً اینکه شما به آثار دیگران ارجاع بدهید، نشاندهنده اثرگذاری علمی شما نیست؛ بلکه باید ببینیم دیگران تا چهاندازه به آثار شما مراجعه میکنند و از نظریاتتان بهره میگیرند، این همان تفاوت میان رفرنس و سایتیشن است.
جهانگیری سهروردی خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم جایگاه جهانی یک متفکر را ارزیابی کنیم، باید بررسی کنیم که آثار او در چه پایگاههایی نمایه شدهاند، چه میزان مورد استناد قرار گرفتهاند، چه پژوهشگرانی به آنها ارجاع دادهاند و در چه شبکههای علمی حضور دارند.
وی تصریح کرد: البته این شاخصها بهتنهایی تمام ابعاد ارزش علمی یک اندیشه را نشان نمیدهند، اما در فضای دانشگاهی معاصر از اهمیت زیادی برخوردارند. ما باید بهجای آنکه فقط در پی افزایش تعداد منابع مورداستفاده در پژوهشها باشیم، بهدنبال تولید آثاری باشیم که دیگران نیز ناگزیر به مراجعه و استناد به آنها شوند.
این استاد دانشگاه افزود: از این منظر، حضور در پایگاههای علمی معتبر، انتشار آثار در مجلات بینالمللی و ایجاد ارتباط با شبکههای پژوهشی جهانی اهمیت پیدا میکند. اگر میخواهیم اندیشمندان ما در سطح بینالمللی دیده شوند، باید برای حضور علمی مؤثر آنان در این فضاها برنامهریزی کنیم.
اخلاص علمی و گفتوگو با جهان؛ میراث علامه طباطبایی
جهانگیری سهروردی در جمعبندی تجربه علمی و فکری علامه طباطبایی، چهار درس مهم را برای نسل جدید پژوهشگران، استادان حوزه و دانشگاه و فعالان دیپلماسی فرهنگی برشمرد و گفت: نخستین درس علامه طباطبایی این است که باید برای خدا کار کرد، نه برای سازمانها، افراد یا شهرت شخصی. علامه از پشتوانههای گسترده رسانهای و تبلیغاتی برخوردار نبود؛ اما با اخلاص، عمق علمی و توکل به خداوند توانست اثری ماندگار بهجای بگذارد.
وی اضافه کرد: درس دوم، اهمیت گفتوگو و مواجهه مستقیم با جهان است، علامه میدانست که برای شناخت غرب باید با آن ارتباط برقرار کرد و نمیتوان صرفاً از پشت تصورات و برداشتهای پیشینی درباره آن سخن گفت.
این استاد دانشگاه ادامه داد: درس سوم، توجه به نحوه عرضه اندیشه است، ما باید بتوانیم معارف خود را به زبان و قالبی ارائه کنیم که مخاطب جهانی آن را بفهمد و بتواند با آن وارد گفتوگو شود، حقیقت معرفتی نباید قربانی شیوه عرضه شود؛ بلکه باید با انتخاب روش درست، امکان فهم و ارتباط آن را افزایش دهیم.
جهانگیری سهروردی چهارمین درس را ضرورت تبدیل اندیشه به یک جریان زنده علمی دانست و ابراز کرد: اندیشهای که فقط در کتابخانهها و آرشیوها باقی بماند، هرچند عمیق و ارزشمند باشد، نمیتواند بهاندازه ظرفیت خود در جهان اثر بگذارد.
وی با توجه به امکانات علمی و پژوهشی امروز کشور گفت: حوزههای علمیه و دانشگاههای ما امکانات، مؤسسات و نیروی انسانی فراوانی در اختیار دارند، پرسش این است؛ چرا با وجود این امکانات، هنوز نتوانستهایم بهاندازه ظرفیت فکری خود در جهان اثرگذار باشیم؟ پاسخ را باید در کیفیت نظریهپردازی، شناخت مخاطب، قدرت ارتباطی، فرآوری اندیشه و حضور در شبکههای علمی جستوجو کنیم.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در جاکارتا در پایان تأکید کرد: علامه طباطبایی به ما نشان داد که میتوان از یک محیط محدود علمی برخاست و به یک متفکر اثرگذار در سطح جهانی تبدیل شد،
اکنون وظیفه ما این است که این تجربه را به یک الگوی پایدار برای معرفی دیگر اندیشمندان و میراث معرفتی جهان اسلام تبدیل کنیم.
انتهای پیام/+